Shloka 54
Kubera’s Fivefold Nīti and Protection of the Pāṇḍavas (वैश्रवणोपदेशः)
श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूजद्धिश्चात्यधिष्ठितान् । सरांसि च मनोज्ञानि समन्ताज्जलचारिभि:,इन वृक्षोंपर निवास करनेवाले चकोर, मोर, भूृंगराज, तोते, कोयल, कलविंक (गौरैया- चिड़िया), हारीत (हारिल), चकवा, प्रियक, चातक तथा दूसरे नाना प्रकारके पक्षी, श्रवणसुखद मधुर शब्द बोल रहे थे। वहाँ चारों ओर जलचर जन्तुओंसे भरे हुए मनोहर सरोवर दृष्टिगोचर होते थे। जिनमें कुमुद, पुण्डरीक, कोकनद, उत्पल, कह्लार और कमल सब ओर व्याप्त थे। कादम्ब, चक्रवाक, कुरर, जलकुक्कुट, कारण्डव, प्लव, हंस, बक, मदगु तथा अन्य कितने ही जलचर पक्षी कमलोंके मकरन्दका पान करके मदसे मतवाले और हर्षसे मुग्ध हुए उन सरोवरोंमें सब ओर फैले थे
śrotraramyaṃ sumadhuraṃ kūjaddhiś cātyadhiṣṭhitān | sarāṃsi ca manojñāni samantāj jalacāribhiḥ ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—చుట్టూరా తమ తమ నివాసస్థానాలలో కూర్చున్న పక్షులు చెవులకు హాయినిచ్చే అత్యంత మధురమైన కూయుటతో దిశలన్నీ నింపుతున్నాయి. అలాగే జలచరజీవులతో కిటకిటలాడే మనోహర సరస్సులు అన్ని వైపులా దర్శనమిచ్చాయి.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds śānti (quietude) and saumyatā (gentleness) through nature’s harmony—suggesting that even amid hardship (as in the forest setting of Vana Parva), the mind can be steadied by attending to what is wholesome, beautiful, and non-violent.
Vaiśampāyana describes a forest landscape filled with melodious birds and charming lakes crowded with aquatic life, setting a serene scene within the Vana Parva’s wilderness episodes.