Shloka 9
Hanūmān’s Embrace, Counsel, and Promise to Amplify Bhīma’s Battle-Roar
Gandhamādana Continuation
बलवर्ष्मप्रभावा हि प्रहीयन्त्युद्धवन्ति च । तदलं बत तदू रूपं द्रष्ट कुरुकुलोद्वह । युगं समनुवर्तामि कालो हि दुरतिक्रम:,'सत्ययुगका समय दूसरा था तथा त्रेता और द्वापरका दूसरा ही है। यह काल सभी वस्तुओंको नष्ट करनेवाला है। अब मेरा वह रूप है ही नहीं। पृथ्वी, नदी, वृक्ष, पर्वत, सिद्ध, देवता और महर्षि--ये सभी कालका अनुसरण करते हैं। प्रत्येक युगके अनुसार सभी वस्तुओंके शरीर, बल और प्रभावमें न्यूनाधिकता होती रहती है। अतः कुरुश्रेष्ठ] तुम उस स्वरूपको देखनेका आग्रह न करो। मैं भी युगका अनुसरण करता हूँ; क्योंकि कालका उल्लंघन करना किसीके लिये भी अत्यन्त कठिन है”
balavarṣma-prabhāvā hi prahīyanty uddhavanti ca | tad alaṃ bata tadū rūpaṃ draṣṭuṃ kurukulodvaha | yugaṃ samanuvartāmi kālo hi duratikramaḥ ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—యుగానుసారం శరీరబలం, కాయం, ప్రభావం కొన్నిసార్లు క్షీణిస్తాయి, కొన్నిసార్లు వృద్ధి చెందుతాయి. అందుచేత, కురుకులశ్రేష్ఠా, నా పూర్వరూపాన్ని చూడాలని పట్టుబట్టకుము. నేనూ యుగానుగుణంగా నడుస్తాను; కాలాన్ని అతిక్రమించడం ఎవరికైనా అత్యంత దుర్లభం.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
All embodied conditions—strength, stature, and influence—wax and wane according to the yuga, and no one can defy Kāla (Time). The ethical thrust is acceptance of cosmic order (yuga-dharma) and restraint from demanding what Time has made impossible.
The speaker addresses a Kuru noble (kurukulodvaha) who wishes to see an earlier, greater form. Vaiśampāyana explains that such forms change with the ages, and he himself must follow the course of the yuga because Time cannot be overstepped.