Shloka 17
अध्याय १४९ — हनूमतो महद्रूपदर्शनं तथा धर्म-नीति-उपदेशः
Hanūmān’s Vast Form and Instruction on Dharma–Statecraft
यावद् राम कथेयं ते भवेल्लोकेषु शत्रुहन् । तावज्जीवेयमित्येवं तथास्त्विति च सो5ब्रवीत्,तत्पश्चात् धर्मात्मा, भक्तिमान् तथा भक्तों और सेवकोंपर स्नेह रखनेवाले राक्षसराज विभीषणको लंकाके राज्यपर अभिषिक्त किया और खोयी हुई वैदिकी श्रुतिकी भाँति अपनी पत्नीका वहाँसे उद्धार करके महायशस्वी रघुनन्दन श्रीराम अपनी उस साध्वी पत्नीके साथ ही बड़ी उतावलीके साथ अपनी अयोध्यापुरीमें लौट आये। इसके बाद शत्रुओंको भी वशमें करनेवाले नृपश्रेष्ठ भगवान् श्रीराम अवधके राज्यसिंहासनपर आसीन हो उस अजेय अयोध्यापुरीमें रहने लगे। उस समय मैंने कमलनयन श्रीरामसे यह वर माँगा कि “शत्रुसूदन! जबतक आपकी यह कथा संसारमें प्रचलित रहे तबतक मैं अवश्य जीवित रहूँ"। भगवानने “तथास्तु” कहकर मेरी यह प्रार्थना स्वीकार कर ली
yāvad rāma katheyaṁ te bhavel lokeṣu śatruhan | tāvaj jīveyam ity evaṁ tathāstv iti ca so 'bravīt | tatpaścāt dharmātmā bhaktimān tathā bhaktānāṁ sevakānāṁ ca snehārthī rākṣasarājaṁ vibhīṣaṇaṁ laṅkā-rājye 'bhiṣicya naṣṭāṁ vaidikīṁ śrutiṁ iva bhāryām uddhṛtya mahāyaśasvī raghunandanaḥ śrīrāmaḥ sādhvyā saha patnyā sahitāḥ sahasāyodhyāpurīṁ pratyāgāt | tataḥ paraṁ śatrūn api vaśaṁ nayituṁ samarthaḥ nṛpaśreṣṭho bhagavān śrīrāmo 'jayāyāṁ ayodhyāyāṁ rājya-siṁhāsane niṣaṇṇaḥ samavatsat | tadāhaṁ kamalanayanaṁ śrīrāmaṁ varaṁ yāce—“śatrusūdana! yāvat tava eṣā kathā lokeṣu pracariṣyati tāvad ahaṁ jīviṣyāmī” iti | bhagavān “tathāstu” iti uktvā mama prārthanāṁ pratijagrāha |
వైశంపాయనుడు పలికెను— “ఓ శత్రుహన్ రామా! లోకములలో నీ కథ యావద్ ప్రచారమై ఉండునో, తావద్ నేను జీవించి ఉండాలని కోరుచున్నాను.” అప్పుడు భగవంతుడు “తథాస్తు” అని పలికెను. అనంతరం ధర్మాత్ముడూ భక్తిమంతుడైన రాఘవుడు—భక్తులకును సేవకులకును స్నేహశీలి—రాక్షసరాజు విభీషణుని లంకారాజ్యమునకు అభిషేకించెను. తరువాత అక్కడి నుండి తన భార్యను రక్షించి—నశించిన వైదిక శ్రుతిని తిరిగి పొందినట్లుగా—మహాయశస్వి రఘునందనుడు శ్రీరాముడు సాధ్వీ సీతతో కలిసి వేగముగా అయోధ్యకు తిరిగివచ్చెను. ఆపై శత్రువులనుకూడ వశపరచగల నృపశ్రేష్ఠుడైన భగవాన్ శ్రీరాముడు అజేయమైన అయోధ్యలో రాజసింహాసనమున ఆసీనుడై నివసించెను. ఆ సమయంలో నేను కమలనయనుడైన రాముని ఈ వరమును అడిగితిని— “ఓ శత్రుసూదనా! నీ ఈ చరిత్రము లోకములో యావద్ ప్రాచుర్యముగా ఉండునో, తావద్ నేను నిశ్చయముగా జీవించుదును గాక.” భగవంతుడు “తథాస్తు” అని పలికి నా ప్రార్థనను స్వీకరించెను.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage links righteous rule and devotion with the enduring power of sacred narrative: dharma is upheld by rewarding loyalty (Vibhīṣaṇa’s consecration), restoring what is precious (the rescue of the queen likened to recovered śruti), and affirming that the remembrance of virtuous deeds sustains spiritual continuity—symbolized by the boon of life lasting as long as Rāma’s story is told.
Vaiśaṃpāyana recounts Rāma’s post-victory actions: he anoints Vibhīṣaṇa as ruler of Laṅkā, rescues his wife, returns swiftly to Ayodhyā, and reigns from the throne. Then the narrator asks Rāma for a boon to remain alive as long as Rāma’s story circulates in the world, and Rāma grants it with “tathāstu.”