Shloka 13
अध्याय १४९ — हनूमतो महद्रूपदर्शनं तथा धर्म-नीति-उपदेशः
Hanūmān’s Vast Form and Instruction on Dharma–Statecraft
राज्येडभिषिच्य लड्कायां राक्षसेन्द्रे विभीषणम् । धार्मिक भक्तिमन्तं च भक्तानुगतवत्सलम्,तत्पश्चात् धर्मात्मा, भक्तिमान् तथा भक्तों और सेवकोंपर स्नेह रखनेवाले राक्षसराज विभीषणको लंकाके राज्यपर अभिषिक्त किया और खोयी हुई वैदिकी श्रुतिकी भाँति अपनी पत्नीका वहाँसे उद्धार करके महायशस्वी रघुनन्दन श्रीराम अपनी उस साध्वी पत्नीके साथ ही बड़ी उतावलीके साथ अपनी अयोध्यापुरीमें लौट आये। इसके बाद शत्रुओंको भी वशमें करनेवाले नृपश्रेष्ठ भगवान् श्रीराम अवधके राज्यसिंहासनपर आसीन हो उस अजेय अयोध्यापुरीमें रहने लगे। उस समय मैंने कमलनयन श्रीरामसे यह वर माँगा कि “शत्रुसूदन! जबतक आपकी यह कथा संसारमें प्रचलित रहे तबतक मैं अवश्य जीवित रहूँ"। भगवानने “तथास्तु” कहकर मेरी यह प्रार्थना स्वीकार कर ली
rājye 'bhiṣicya laṅkāyāṃ rākṣasendre vibhīṣaṇam | dhārmikaṃ bhaktimantaṃ ca bhaktānugata-vatsalam ||
ఆపై ధర్మాత్ముడు, భక్తిమంతుడు, భక్తులూ సేవకుల పట్ల వాత్సల్యమున్న రాక్షసరాజు విభీషణుని లంకారాజ్యానికి అభిషేకించారు. తరువాత కోల్పోయిన వైదిక శ్రుతిని తిరిగి పొందినట్లుగా అక్కడి నుండి తన భార్య సీతను రక్షించి, మహాయశస్సు గల రఘునందనుడు శ్రీరాముడు సాధ్వీ భార్యతో కలిసి ఆతురతతో అయోధ్యకు తిరిగివచ్చాడు. అనంతరం శత్రువులనూ వశపరచగల నృపశ్రేష్ఠుడు భగవాన్ శ్రీరాముడు అవధ సింహాసనంపై స్థిరపడి అజేయమైన అయోధ్యలో నివసించసాగాడు. ఆ సమయంలో నేను కమలనయనుడైన శ్రీరాముని ఈ వరం కోరాను—“శత్రుసూదన! మీ కథ లోకంలో ప్రచలితంగా ఉన్నంతకాలం నేను తప్పక జీవించి ఉండాలి.” భగవంతుడు “తథాస్తు” అని అనుగ్రహించి నా ప్రార్థనను స్వీకరించాడు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharmic kingship: legitimate rule is established through righteous consecration, devotion to dharma, and compassionate care for followers. It also affirms the power of truthful speech and divine assent in granting boons (“tathāstu”).
Rāma installs Vibhīṣaṇa as king of Laṅkā, rescues his wife, returns to Ayodhyā, and assumes the throne. The speaker then asks Rāma for a boon to remain alive as long as Rāma’s story is remembered, and Rāma grants it.