Shloka 12
अध्याय १४९ — हनूमतो महद्रूपदर्शनं तथा धर्म-नीति-उपदेशः
Hanūmān’s Vast Form and Instruction on Dharma–Statecraft
रणे तु राक्षसगणं रावणं लोकरावणम् । निशाचरेन्द्रं हत्वा तु सभ्रातृसुतबान्धवम्,मेरी बात मानकर कमलनयन भगवान् श्रीरामने बुद्धिपूर्वक विचार करके सैनिकोंकी सलाहसे महासागर-पर पुल बँधवाया और करोड़ों वानरोंसे घिरे हुए वे महासमुद्रको पार करके लंकापर जा चढ़े। तदनन्तर वीरवर श्रीरामने उन समस्त राक्षसोंको मारकर युद्धमें समस्त लोकोंको रुलानेवाले राक्षसराज रावणको भी भाई, पुत्र और बन्धु-बान्धवोंसहित मार डाला
raṇe tu rākṣasagaṇaṃ rāvaṇaṃ lokarāvaṇam | niśācarendraṃ hatvā tu sabhrātṛsutabāndhavam ||
యుద్ధంలో శ్రీరాముడు రాక్షససైన్యాన్ని సంహరించి, లోకాలను రోదింపజేసిన కర్మలతో ప్రసిద్ధుడైన నిశాచరేంద్రుడు రావణుని కూడా అతని సోదరులు, కుమారులు, బంధువులతో సహా వధించాడు. ఈ కథాంశం బోధించేది—అధర్మబలం ఎంత ఉగ్రంగా, కుటుంబమిత్రబలంతో నిలబడినా, ధర్మనిష్ఠమైన అచల పరాక్రమం ఎదుట చివరకు వినాశానికే దారి తీస్తుంది.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral logic of epic warfare: when a ruler becomes a scourge to the world (loka-rāvaṇa) and persists in adharma, even extensive power and kinship networks cannot prevent downfall; righteous resolve and just retribution ultimately prevail.
Vaiśampāyana states that in battle the Rākṣasa forces were destroyed and Rāvaṇa, the demon-king (niśācarendra), was slain along with his brothers, sons, and other relatives—signaling the complete collapse of his side.