Shloka 55
Adhyāya 136: Yavakrī–Bharadvāja Saṃvāda and the Bāladhī–Dhanuṣākṣa Gāthā
Arrogance, Boons, and Nimitta
न दिष्टमर्थमत्येतुमीशो मर्त्य: कथंचन । महिषैभेंदयामास धनुषाक्षो महीधरान्,“मरणधर्मा मनुष्य किसी तरह दैवके विधानका उल्लंघन नहीं कर सकता, तभी तो धनुषाक्षने उस बालककी आयुके निमित्तभूत पर्वतोंका भैंसोंद्वारा भेदन करा दिया”
na diṣṭam artham atyetuṁ īśo martyaḥ kathaṁcana | mahiṣai bhindayāmāsa dhanuṣākṣo mahīdharān |
భరద్వాజుడు పలికెను—మరణధర్ముడైన మనిషి ఏ విధంగానూ విధి నిర్ణయాన్ని అతిక్రమించలేడు. అందుకే ధనుషాక్షుడు ఆ బాలుని ఆయుష్షుకు నిమిత్తమైన పర్వతాలను మహిషులచేత చీల్చివేయించాడు.
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes the inviolability of what is divinely ordained (diṣṭa/daiva): even a powerful human cannot override destiny; events unfold through appointed causes.
Bharadvāja explains that because destiny cannot be crossed, Dhanuṣākṣa arranged for mountains—connected with the determining cause of a boy’s lifespan—to be pierced by buffaloes, illustrating how fate works through concrete instruments.