Shloka 9
Ṛśyaśṛṅgopākhyāna-praveśaḥ — Lomāśa narrates the origins of Ṛśyaśṛṅga and the Anga drought (ऋश्यशृङ्गोपाख्यान-प्रवेशः)
पहलेकी बात है, इस ऋषभकूटपर ऋषभनामसे प्रसिद्ध एक तपस्वी रहते थे। उनकी आयु कई सौ वर्षोकी थी। वे तपस्वी होनेके साथ ही बड़े क्रोधी थे ।। स वै सम्भाष्यमाणो<न्यै: कोपाद् गिरिमुवाच ह | य इह व्याहरेत् कश्िदुपलानुत्सूजेस्तथा
pūrvakī bātā hai, iha ṛṣabhakūṭe ṛṣabhanāmā prasiddha ekaḥ tapasvī nyavasat | tasya vayaḥ śatāni bahūni āsan | sa tapasvī san mahākrodhanaś ca āsīt || sa vai sambhāṣyamāṇo'nyaiḥ kopād girim uvāca ha | ya iha vyāharet kaścid upalān utsṛjet tathā ||
లోమశుడు అన్నాడు—“పూర్వకాలంలో ఈ ఋషభకూటంపై ఋషభ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన ఒక తపస్వి ఉండేవాడు. అతని ఆయుష్షు అనేక వందల సంవత్సరాలు. తపస్వి అయినప్పటికీ అతడు తీవ్రమైన కోపశీలి. ఒకసారి ఇతరులు అతనితో మాట్లాడుతుండగా, కోపంతో అతడు పర్వతాన్ని ఉద్దేశించి అన్నాడు—‘ఇక్కడ ఎవడు మాట పలుకుతాడో, వాడు వెంటనే రాళ్లను విడిచిపెట్టుగాక (మౌనవ్రతాన్ని కఠినంగా పాటించుగాక).’”
लोगमश उवाच
Educational Q&A
Austerity without mastery over anger is ethically unstable: wrath can distort judgment and turn discipline into harshness. The verse highlights the need for krodha-nigraha (restraint of anger) alongside tapas.
Lomaśa recounts an old story set on Ṛṣabhakūṭa: an aged ascetic named Ṛṣabha, famous yet irascible, becomes angry during conversation and issues a severe injunction, even addressing the mountain, about speaking and casting away stones—signaling a punitive, anger-driven rule.