Shloka 18
Dhṛtarāṣṭra’s Inquiry and Sañjaya’s Etymologies of Kṛṣṇa’s Names
Puruṣottama-nāma-nirvacana
Devanagari script
इन्द्रियाणामुदीर्णानां कामत्यागो<5प्रमादत: । अप्रमादो<5विहिंसा च ज्ञानयोनिरसंशयम्,विषयोंकी ओर दौड़नेवाली इन्द्रियोंकी भोग-कामनाओंका पूर्ण सावधानीके साथ त्याग कर देना, प्रमादसे दूर रहना तथा किसी भी प्राणीकी हिंसा न करना--ये तीन निश्चय ही तत्त्वज्ञानकी उत्पत्तिमें कारण हैं
Transliteration
indriyāṇām udīrṇānāṁ kāmatyāgo 'pramādataḥ | apramādo 'vihiṁsā ca jñānayonir asaṁśayam ||
Translation
విషయాల వైపు ఉప్పొంగి పరుగెత్తే ఇంద్రియాల మధ్య, అప్రమత్తతతో కామత్యాగం చేయడం; అప్రమాదంగా ఉండడం; మరియు ఏ ప్రాణికీ హింస చేయకపోవడం—ఈ మూడు నిస్సందేహంగా తత్త్వజ్ఞానానికి మూలకారణాలు.
Word by Word
इन्द्रियाणाम्of the senses
इन्द्रियाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Genitive, Plural
उदीर्णानाम्of (those) impelled/roused (i.e., rushing forth)
उदीर्णानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootउदीर्ण (उद्-√ईर्/ईर्ण)
FormNeuter, Genitive, Plural
कामत्यागःabandonment of desire (sense-enjoyment craving)
कामत्यागः:
Karta
TypeNoun
Rootकाम-त्याग
FormMasculine, Nominative, Singular
अप्रमादतःwith vigilance / carefully
अप्रमादतः:
Karana
TypeIndeclinable
Rootअप्रमाद
FormAblatival adverb (-tas)
अप्रमादःvigilance, non-negligence
अप्रमादः:
Karta
TypeNoun
Rootअप्रमाद
FormMasculine, Nominative, Singular
अहिंसाnon-violence
अहिंसा:
Karta
TypeNoun
Rootअहिंसा
FormFeminine, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
FormConjunction
ज्ञानयोनिःsource/cause of knowledge
ज्ञानयोनिः:
Karta
TypeNoun
Rootज्ञान-योनि
FormFeminine, Nominative, Singular
असंशयम्undoubtedly
असंशयम्:
TypeIndeclinable
Rootअसंशय
FormAdverb (accusative used adverbially)
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes