Shloka 43
Sainyasaṅgraha and Bhāga-Vyavasthā (Forces Assembled and Rival Allocations) | सैन्यसंग्रह-भागव्यवस्था
धृतराष्ट्र रवाच उन्मत्त इव मे पुत्रो विलपत्येष संजय । न हि शक्तो रणे जेतुं धर्मराजं युधिष्ठिरम्,धृतराष्ट्र बोले--संजय! मेरा यह पुत्र पागलके समान प्रलाप कर रहा है। यह युद्धमें धर्मराज युधिष्ठिरको कभी जीत नहीं सकता
dhṛtarāṣṭra uvāca—unmatta iva me putro vilapatyeṣa sañjaya | na hi śakto raṇe jetuṁ dharmarājaṁ yudhiṣṭhiram ||
ధృతరాష్ట్రుడు అన్నాడు—సంజయా! నా కుమారుడు ఉన్మత్తుడిలా ప్రలాపిస్తున్నాడు. యుద్ధంలో ధర్మరాజ యుధిష్ఠిరుణ్ని జయించగల శక్తి ఇతనికి లేదు.
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse contrasts raw ambition with moral legitimacy: Dhṛtarāṣṭra recognizes that mere force and pride cannot overcome a ruler grounded in dharma. It also hints at the ethical cost of adharma—inner turmoil and despair—seen in the son’s frantic lament.
In the pre-war tensions of the Udyoga Parva, Dhṛtarāṣṭra speaks to Sañjaya about his son’s agitated outcry. He judges that his son lacks the capacity to defeat Yudhiṣṭhira, whose epithet ‘Dharmarāja’ underscores his moral stature and rightful strength.