Shloka 27
Sainyasaṅgraha and Bhāga-Vyavasthā (Forces Assembled and Rival Allocations) | सैन्यसंग्रह-भागव्यवस्था
Devanagari script
राजान: पार्थिवा: सर्वे प्रोक्षिता: कालधर्मणा । गाण्डीवानिनें प्रवेक्ष्यन्ति पतज्रा इव पावकम्,भूमण्डलके समस्त राजाओंका वध करनेके लिये मानो कालधर्मा यमराजने उनका प्रोक्षण (संस्कार) किया है; अत: जैसे पतंग आगमें गिरते हैं, वैसे ही ये सब नरेश गाण्डीव धनुषकी आगमें समा जायँगे
Transliteration
rājānaḥ pārthivāḥ sarve prokṣitāḥ kāladharmaṇā | gāṇḍīvāgninā pravekṣyanti pataṅgā iva pāvakam ||
Translation
ధృతరాష్ట్రుడు పలికెను— “ఈ సమస్త రాజులు, భూపతులు కాలధర్మమనే అచంచల నియమం చేత మరణార్థం అభిషిక్తులైనట్టే. అందుచేత, దీపాగ్నిలో పతంగాలు పడినట్లు, వీరందరూ గాండీవ ధనుస్సు అగ్నిలో ప్రవేశిస్తారు.”
Word by Word
राजानःkings
राजानः:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Plural
पार्थिवाःearthly rulers, monarchs
पार्थिवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थिव
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रोक्षिताःsprinkled, consecrated
प्रोक्षिताः:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-उक्ष्
FormMasculine, Nominative, Plural, Past passive participle (क्त)
कालधर्मणाby Time-as-law (i.e., by Death’s ordinance)
कालधर्मणा:
Karana
TypeNoun
Rootकालधर्म
FormMasculine, Instrumental, Singular
गाण्डीवानलम्the Gāṇḍīva-fire (the blazing Gāṇḍīva bow)
गाण्डीवानलम्:
Karma
TypeNoun
Rootगाण्डीव-अनल
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रवेक्ष्यन्तिwill enter
प्रवेक्ष्यन्ति:
Karma
TypeVerb
Rootप्र-विश्
FormFuture (लृट्), Third, Plural, Parasmaipada
पतङ्गाःmoths
पतङ्गाः:
Karta
TypeNoun
Rootपतङ्ग
FormMasculine, Nominative, Plural
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
पावकम्fire
पावकम्:
Karma
TypeNoun
Rootपावक
FormMasculine, Accusative, Singular
Speaker
धृतराष्ट उवाच
Characters & Entities
D
DhṛtarāṣṭraK
kings (rājānaḥ, pārthivāḥ)K
Kāla-dharma (law of Time / Death principle)Y
Yama (implied by kāladharma as death-ordainer)G
Gāṇḍīva (Arjuna’s bow)F
fire (agni/pāvaka)M
moths (pataṅga)Sandhi Notes