Shloka 45
Chapter 49: Sañjaya’s Enumeration of the Pāṇḍava Coalition (पाण्डवसैन्यसमागम-वर्णनम्)
तेन वश्लेदिराजेन पाण्डवा अभ्ययुञ्जत । अक्षौहिण्या परिवृत: पाण्डवान् योउभिसंश्रित:,जिसके पराक्रमकी कहीं तुलना नहीं है, शिशुपालका वह महारथी पुत्र महायशस्वी धृष्टकेतु समरभूमिमें कुपित होनेपर शत्रुओंके लिये दुःसह हो उठता है। उस चेदिराजके साथ पाण्डवलोग आपपर आक्रमण करनेकी तैयारी कर रहे हैं। उसने एक अक्षौहिणी सेनाके साथ आकर पाण्डवोंका पक्ष ग्रहण किया है
tena śaśledirājena pāṇḍavā abhyayuñjata | akṣauhiṇyā parivṛtaḥ pāṇḍavān yo ’bhisaṃśritaḥ ||
సంజయుడు అన్నాడు— “ఆ చేది రాజుతో కలిసి పాండవులు మీపై ముందుకు సాగేందుకు సిద్ధమయ్యారు. అతడు ఒక అక్షౌహిణీ సేనతో చుట్టుముట్టబడి పాండవుల పక్షం పట్టి వారి శరణు చేరాడు.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and strategic weight of alliances in a dharma-conflict: when a ruler “takes refuge” with a side, it signals a moral-political commitment that reshapes responsibility, strength, and the likelihood of war.
Sañjaya informs the Kuru court that the Pāṇḍavas are readying an advance, strengthened by the Cedi king who has joined them with an entire akṣauhiṇī, indicating a major consolidation of forces against Duryodhana’s party.