Shloka 106
Udyoga-parva Adhyāya 3 — Sātyaki on Inner Disposition, Legitimacy, and Coercive Readiness
निवृत्तवासान् कौन्तेयान् य आहुर्विदिता इति | कुन्तीके पुत्र वनवासकी अवधि पूरी करके जब लौटे हैं, तब कौरव यह कहने लगे हैं कि हमने तो इन्हें समय पूर्ण होनेसे पहले ही पहचान लिया है। ऐसी दशामें यह कैसे कहा जाय कि कौरव धर्ममें तत्पर हैं और पाण्डवोंके राज्यका अपहरण नहीं करना चाहते हैं
nivṛttavāsān kaunteyān ye āhur viditā iti |
వైశంపాయనుడు పలికెను—కుంతీపుత్రులు వనవాసకాలాన్ని పూర్తిచేసి తిరిగివచ్చినప్పుడు కౌరవులు, “కాలం పూర్తికాకముందే మేము వారిని గుర్తించాము” అని చెప్పసాగారు. ఇలాంటి పరిస్థితిలో కౌరవులు ధర్మపరాయణులని, పాండవుల రాజ్యాన్ని అపహరించదలచుకోరని ఎలా చెప్పగలం?
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical scrutiny of political claims: when a party seeks advantage by disputing fair terms (here, implying early recognition to invalidate the exile’s completion), their professed commitment to dharma becomes suspect. Dharma is tested by conduct, not by self-serving declarations.
After the Pāṇḍavas complete their exile and return, the Kauravas claim they had identified them before the term ended—an insinuation meant to deny the Pāṇḍavas their rightful restoration. The narrator frames this as evidence that the Kauravas are not acting righteously and intend to appropriate the Pāṇḍavas’ kingdom.