Shloka 4
Udyoga-parva Adhyāya 27 — Saṃjaya’s Counsel on Dharma, Desire, and the Non-Perishing of Karma
लुप्तायां तु प्रकृती येन कर्म निष्पादयेत् तत् परीप्सेद् विहीन: । प्रकृतिस्थश्चापदि वर्तमान उभौ गह्याँ भवतः संजयैतौ,प्रकृति (जीविकाके साधन)-का सर्वथा लोप हो जानेपर जिस वृत्तिका आश्रय लेनेसे (जीवनकी रक्षा एवं) सत्कर्मोंका अनुष्ठान हो सके, जीविकाहीन पुरुष उसे अवश्य अपनानेकी इच्छा करे। संजय! जो प्रकृतिस्थ (स्वाभाविक स्थितिमें स्थित) होकर भी आपद्धर्मका आश्रय लेता है, वह (अपनी लोभवृत्तिके कारण) निन्दनीय होता है तथा जो आपत्तिग्रस्त होनेपर भी (उस समयके अनुरूप शास्त्रोक्त साधनको अपनाकर) जीविका नहीं चलाता है, वह (जीवन और कुटुम्बकी रक्षा न करनेके कारण) गर्हणीय होता है। इस प्रकार ये दोनों तरहके लोग निन्दाके पात्र होते हैं
yudhiṣṭhira uvāca | luptāyāṃ tu prakṛtyā yena karma niṣpādayet tat parīpsed vihīnaḥ | prakṛtisthaś cāpadi vartamāna ubhau garhyau bhavataḥ saṃjayaitau ||
యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు— జీవనోపాధి సాధనాలు పూర్తిగా నశించినప్పుడు, ప్రాణరక్షణతో పాటు సత్కర్మాలనూ నిర్వహించగల జీవికా మార్గం ఏదైతే ఉంటుందో, వనరుల్లేని మనిషి దానిని తప్పక ఆశ్రయించాలి. కానీ, సంజయా, రెండు రకాలవారు నిందనీయులు— ఒకడు, సాధారణ స్థితిలోనే ఉండి ఆపద్ధర్మ ప్రవర్తనను స్వీకరించేవాడు; మరొకడు, నిజంగా ఆపదలో పడ్డప్పటికీ ఆ సందర్భానికి తగిన ధర్మసమ్మత మార్గాలతో జీవనాన్ని కొనసాగించనివాడు. ఈ రెండు అతి వైపులూ దూషణకు పాత్రమే.
युधिछिर उवाच