Shloka 39
उद्योगपर्व (अध्याय १२९) — केशवस्य वैभवप्रदर्शनम् / Krishna’s Theophanic Display in the Kuru Assembly
दुर्ग्राह्माः पाणिना वायुर्दुःस्पर्श: पाणिना शशी । दुर्धरा पृथिवी मूर्ध्ना दु्ग्राह्मू: केशवो बलात्,“जैसे वायुको हाथसे पकड़ना दुष्कर है, चन्द्रमाको हाथसे छूना कठिन है और पृथ्वीको सिरपर धारण करना असम्भव है, उसी प्रकार भगवान् श्रीकृष्णको बलपूर्वक पकड़ना दुष्कर है”
durgrahmāḥ pāṇinā vāyur duḥsparśaḥ pāṇinā śaśī | durdharā pṛthivī mūrdhnā durgrahmuḥ keśavo balāt ||
వైశంపాయనుడు అన్నాడు— చేతితో గాలిని పట్టుకోవడం దుర్గ్రాహ్యం, చేతితో చంద్రుణ్ని తాకడం దుస్స్పర్శ్యం, తలపై భూమిని మోసుకోవడం దుర్ధరం; అలాగే బలంతో కేశవుణ్ని పట్టుకోవడం అసాధ్యం.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Force has limits: some realities—especially the divine will embodied by Keśava—cannot be controlled by coercion. The verse cautions against arrogance and the unethical impulse to dominate what is beyond rightful human power.
In the Udyoga Parva’s tense pre-war diplomacy and maneuvering, the narrator emphasizes that attempting to seize or restrain Kṛṣṇa by strength is as impossible as catching the wind or carrying the earth—highlighting the futility of coercive schemes against him.