Shloka 9
स्थावरं जड़म॑ चैव जगत् सर्व सुरासुरम् । भारते भरतश्रेष्ठ एकस्थमिह दृश्यते
vaiśampāyana uvāca |
sthāvaraṃ jaḍaṃ caiva jagat sarvaṃ surāsuram |
bhārate bharataśreṣṭha ekastham iha dṛśyate, bharataśreṣṭha ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ భరతశ్రేష్ఠా! ఈ మహాభారతంలో ఒకే స్థలమందే సమస్త జగత్తు దర్శనమగుచున్నది—స్థావరమును జడమును కూడ, దేవాసుర సమూహమును కూడ. ఇక్కడ రుద్రులు, సాధ్యులు, సనాతన విశ్వదేవులు, సూర్యుడు, అశ్వినీకుమారులు, లోకపాలకులు, మహర్షులు, గుహ్యకులు, గంధర్వులు, నాగులు, విద్యాధరులు, సిద్ధులు, ధర్ముడు, స్వయంభూ బ్రహ్మ, శ్రేష్ఠ ముని కాత్యాయనుడు, పర్వతములు, సముద్రములు, నదులు, అప్సరాసమూహము, గ్రహములు, సంవత్సరము, అయనములు, ఋతువులు, సమస్త చరాచర జగత్తు—దేవతలును అసురులును—అన్నీ ఒకచోట సమవేతమై కనిపించుచున్నవి।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames the epic’s end as a universal moral theatre: all orders of existence—divine, demonic, living, and inert—are envisioned as present together, implying that dharma is not merely a human concern but a cosmic principle before which all stand as witnesses.
Vaiśampāyana addresses Janamejaya and describes a scene of comprehensive gathering: the whole world, including suras and asuras, appears as if assembled in one place—an epic device that heightens the sense that the concluding events of Svargārohaṇa are of universal significance.