Shloka 75

Devanagari script

राजन! भरतश्रेष्ठ! हरिवंशपर्वमें भी प्रत्येक पारणके समय ब्राह्मणोंको यथावत्‌ रूपसे खीर भोजन कराये ।।

Transliteration

rājan bharataśreṣṭha harivaṁśaparvaṇi api pratyeka-pāraṇa-kāle brāhmaṇān yathāvat kṣīra-bhojanaṁ bhojayet. samāpya sarvāḥ prayataḥ saṁhitāḥ śāstra-kovidaḥ śubhe deśe niveśya atha kṣaumavastrābhisaṁvṛtāḥ.

Translation

వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ రాజా, భరతశ్రేష్ఠా! హరివంశ పర్వంలో కూడా ప్రతి పారణ సమయంలో బ్రాహ్మణులకు యథావిధిగా పాయసం (క్షీరం) భోజనంగా పెట్టించవలెను. సమస్త సంహితలను శ్రద్ధతో పూర్తిచేసిన శాస్త్రవేత్తుడు వాటిని సన్నని క్షౌమ/పట్టు వస్త్రాలలో చుట్టి శుభస్థానంలో నిలుపవలెను. ఆపై స్నానాదులతో శుద్ధుడై, తెల్ల వస్త్రాలు, పుష్పమాలలు, ఆభరణాలు ధరించి, చందనం, మాల్యాది ఉపచారాలతో ఆ సంహితా-గ్రంథాలను ఒక్కొక్కటిగా విధివిధానంగా పూజించవలెను. పూజాకాలంలో మనస్సును ఏకాగ్రంగా, పవిత్రంగా ఉంచి, ఉత్తమ భక్ష్యాలు, భోజనాలు, పానీయాలు, మాల్యాలు మరియు ఇతర మనోహర వస్తువులను నైవేద్య-దానంగా సమర్పించవలెను.

Word by Word

• समाप्य: having completed
• समाप्य: Karma
• Type: Verb
• Root: सम्-आप्
• Form: ल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि

• सर्वाः: all
• सर्वाः: Karma
• Type: Adjective
• Root: सर्व
• Form: Feminine, Accusative, Plural

• प्रयतः: self-restrained, attentive
• प्रयतः: Karta
• Type: Adjective
• Root: प्रयत
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• संहिताः: collections/recensions
• संहिताः: Karma
• Type: Noun
• Root: संहिता
• Form: Feminine, Accusative, Plural

• शास्त्रकोविदः: knower of the scriptures
• शास्त्रकोविदः: Karta
• Type: Noun
• Root: शास्त्र-कोविद
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• शुभे: in an auspicious
• शुभे: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: शुभ
• Form: Masculine/Neuter, Locative, Singular

• देशे: place
• देशे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: देश
• Form: Masculine, Locative, Singular

• निवेश्य: having placed/installed
• निवेश्य: Karma
• Type: Verb
• Root: नि-विश्
• Form: ल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि

• अथ: then
• Type: Indeclinable
• Root: अथ

• क्षौमवस्त्राभिसंवृताः: wrapped/covered with linen cloth
• क्षौमवस्त्राभिसंवृताः: Karma
• Type: Adjective
• Root: क्षौम-वस्त्र-अभि-सम्-वृत
• Form: Feminine, Accusative, Plural

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• rājan (the king, Janamejaya in frame narrative)
• Bharatas (dynastic lineage)
• Brāhmaṇas
• Harivaṁśa-parvan
• saṁhitāḥ (textual compilations/manuscripts)
• kṣīra-bhojana (milk-rice/kheer)
• kṣauma-vastra (fine cloth wrapping)
• śubha deśa (auspicious place)
• pūjā-upacāra (sandal, garlands, offerings)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse teaches dharmic completion of sacred study: conclude recitation with generosity (feeding Brāhmaṇas), preserve the text respectfully (wrapping and placing manuscripts in an auspicious place), and perform worship with personal purity and mental concentration—treating scripture as a sacred trust.

What is happening in the narrative?

In Vaiśampāyana’s instruction to the king, the focus shifts to proper observances connected with the Mahābhārata/Harivaṁśa textual tradition: how to mark the end of recitations, honour learned guests, and ritually venerate and safeguard the completed saṁhitā-manuscripts with offerings and disciplined conduct.