Shloka 30
Chapter 78: Royal Responsibility for Wealth, Social Order, and the Protection of Dvijas
Kekaya Exemplum
Devanagari script
येषां गोब्राह्म॒णं रक्ष्यं प्रजा रक्ष्याश्न केकय । न रक्षोभ्यो भयं तेषां कुत एव तु पावकात्,केकयराज! जो राजा गौओं तथा ब्राह्मणोंकी रक्षा करते हैं और प्रजाका पालन करना अपना धर्म समझते हैं, उन्हें राक्षमोंसे भय नहीं है; फिर अग्निसे तो हो ही कैसे सकता है?
Translation
ఓ కైకేయ రాజా! గోవులను, బ్రాహ్మణులను రక్షించి, ప్రజాపాలనను ధర్మంగా భావించే వారికి రాక్షసుల వల్ల భయం ఉండదు; మరి అగ్నివల్ల భయం ఎలా కలుగుతుంది?
Word by Word
येषाम्of whom/whose
येषाम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयद्
Form—, Genitive, Plural
गोब्राह्मणम्cows and Brahmins (as a collective)
गोब्राह्मणम्:
Karta
TypeNoun
Rootगो + ब्राह्मण
FormNeuter, Nominative, Singular
रक्ष्यम्to be protected/protectable
रक्ष्यम्:
Karta
TypeAdjective
Rootरक्ष्
FormNeuter, Nominative, Singular
प्रजाःsubjects/people
प्रजाः:
Karma
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Accusative, Plural
रक्ष्याःto be protected
रक्ष्याः:
Karma
TypeAdjective
Rootरक्ष्
FormFeminine, Accusative, Plural
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
केकयO Kekaya (king)
केकय:
TypeNoun
Rootकेकय
FormMasculine, Vocative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
रक्षोभ्यःfrom demons/rakshasas
रक्षोभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootरक्षस्
FormNeuter, Ablative, Plural
भयम्fear
भयम्:
Karta
TypeNoun
Rootभय
FormNeuter, Nominative, Singular
तेषाम्for them/of them
तेषाम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
Form—, Genitive, Plural
कुतःwhence/how (then)
कुतः:
TypeIndeclinable
Rootकुतः
एवindeed/at all
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
तुbut/then
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
पावकात्from fire
पावकात्:
Apadana
TypeNoun
Rootपावक
FormMasculine, Ablative, Singular
Speaker
राक्षस उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes