Shloka 41
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
दुर्गाणां चाभितो राजा मूलच्छेदं प्रकारयेत् । सर्वेषां क्षुद्रवृक्षाणां चैत्यवृक्षान् विवर्जयेत्,जो छोटे-छोटे दुर्ग हों (जिनमें शत्रुओंके छिपनेकी सम्भावना हो), उन सबका राजा मूलोच्छेद करा डाले और चैत्य (देवालय सम्बन्धी) वृक्षोंकोी छोड़कर अन्य सभी छोटे-छोटे वृक्षोंको कटवा दे
durgāṇāṃ cābhito rājā mūlacchedaṃ prakārayet | sarveṣāṃ kṣudravṛkṣāṇāṃ caityavṛkṣān vivarjayet ||
భీష్ముడు పలికెను— రాజు తన దుర్గాల చుట్టూ ఉన్న చిన్న చిన్న కోటలు లేదా దాగుకునే స్థలాలను వేరుతో సహా తొలగించి నాశనం చేయించాలి. అలాగే దేవాలయాలకు సంబంధించిన పవిత్ర ‘చైత్య’ వృక్షాలను మినహాయించి, మిగతా అన్ని పొదలు, చిన్న చెట్లు నరికివేయాలి; శత్రువుకు దాక్కునే అవకాశం లేకుండా, పవిత్రతకు భంగం కలగకుండా.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler must remove potential cover and hidden refuges that could aid enemies, but should still respect religious sanctity by sparing sacred caitya-associated trees—balancing security with dharmic restraint.
In Bhīṣma’s instruction on rājadharma in Śānti Parva, he advises practical measures for protecting the kingdom: clearing nearby strongholds and undergrowth that could conceal hostile forces, while exempting trees regarded as sacred.