Shloka 38
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
तस्माच्छूद्र: पाकयज्जैर्यजेताव्रतवान् स्वयम् । पूर्णपात्रमयीमाहु: पाकयज्ञस्य दक्षिणाम्,अतः शूद्र स्वयं वैदिक व्रतोंकी दीक्षा न लेकर पाकयज्ञों (बलिवैश्वदेव आदि) द्वारा यजन करे। पाकयज्ञकी दक्षिणा पूर्णपात्रमयी- बतायी गयी है
tasmāc chūdraḥ pākayajñair yajetāvratavān svayam | pūrṇapātramayīm āhuḥ pākayajñasya dakṣiṇām ||
కాబట్టి శూద్రుడు వైదిక వ్రతదీక్షను స్వీకరించకుండా, తన ప్రయత్నంతోనే పాకయజ్ఞాల ద్వారా—బలి, వైశ్వదేవాది గృహ్యకర్మల ద్వారా—యజించాలి. పాకయజ్ఞానికి దక్షిణ ‘పూర్ణపాత్రమయి’ అని చెబుతారు—శ్రద్ధతో నిండిన యథోచిత పూర్ణ పాత్ర దానం.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that religious duty should be practiced according to one’s eligibility: a Śūdra should perform household pākayajñas rather than rites requiring Vedic initiatory vows, and should still uphold generosity by giving an appropriate dakṣiṇā, described here as a ‘full vessel’ gift.
In the Śānti Parva’s dharma instruction, Bhīṣma is advising Yudhiṣṭhira on proper conduct and ritual obligations for different social groups, specifying the suitable form of sacrifice for a Śūdra and the customary form of dakṣiṇā for pākayajñas.