Shloka 2
राजधर्मस्य नवनीतम्—रक्षा, दण्ड, चार, उत्थान
Rājadharma’s ‘Essence’: Protection, Punishment, Intelligence, and Royal Diligence
विशालाक्षश्न भगवान् काव्यश्वैव महातपा: । सहस्राक्षो महेन्द्रश्न तथा प्राचेतसो मनु:,इनके सिवा भगवान् विशालाक्ष, महातपस्वी शुक्राचार्य, सहस्तर नेत्रोंवाले इन्द्र, प्राचेतस मनु, भगवान् भरद्वाज और मुनिवर गौरशिरा--ये सभी ब्राह्मणभक्त और ब्रह्मवादी लोग राजशास्त्रके प्रणेता हैं, ये सब राजाके लिये प्रजापालनरूप धर्मकी ही प्रशंसा करते हैं। धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ कमलनयन युधिष्ठिर! इस रक्षात्मक धर्मके साधनोंका वर्णन करता हूँ, सुनो
bhīṣma uvāca |
viśālākṣaś ca bhagavān kāvyaś caiva mahātapāḥ |
sahasrākṣo mahendraś ca tathā prācetaso manuḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—ఇవే కాక భగవాన్ విశాలాక్షుడు, మహాతపస్వి కావ్యుడు (శుక్రాచార్యుడు), సహస్రాక్ష మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు), అలాగే ప్రాచేతస మనువు—ఇవన్నీ బ్రాహ్మణభక్తులు, బ్రహ్మవాదులు, రాజశాస్త్రప్రణేతలుగా గణింపబడిన మహర్షులు. వీరందరూ రాజునకు ప్రజాపాలనరూపమైన ధర్మాన్నే అత్యంతంగా ప్రశంసిస్తారు. కమలనయనుడా, ధర్మాత్ములలో శ్రేష్ఠుడైన యుధిష్ఠిరా! ఇప్పుడు ఈ రక్షాధర్మాన్ని నిలుపు సాధనాలను నేను వివరిస్తాను—విను.
भीष्म उवाच