Shloka 22
अध्याय ५७ — राज्ञः नित्यप्रयत्नः, रक्षा-प्रधानता, तथा त्याग-नीतिः
Chapter 57: Constant Royal Vigilance, Primacy of Protection, and Principles of Dismissal
स्वयं प्रहर्ता दाता च वश्यात्मा रम्यसाधन: । काले दाता च भोक्ता च शुद्धाचारस्तथैव च,स्वयं दुष्टोपर प्रहार करे, दानशील बने, मनको वशमें रखे, सुरम्य साधनसे युक्त रहे, समय-समयपर धनका दान और उपभोग भी करे तथा निरन्तर शुद्ध एवं सदाचारी बना रहे
svayaṁ prahartā dātā ca vaśyātmā ramya-sādhanaḥ | kāle dātā ca bhoktā ca śuddhācāras tathaiva ca ||
భీష్ముడు పలికెను—మనిషి స్వయంప్రతిపత్తితో, నిర్ణయాత్మకంగా కార్యం చేయగలవాడై ఉండాలి; అలాగే దానశీలుడై ఉండాలి. మనస్సును వశంలో ఉంచి, శ్రేష్ఠమైన సుఖదాయక జీవనోపాయాలతో యుక్తుడై ఉండాలి. తగిన కాలంలో దానం కూడా చేయాలి, భోగం కూడా అనుభవించాలి; నిత్యం శుద్ధాచారంలో, సదాచారంలో స్థిరంగా ఉండాలి.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a balanced dharmic character: be capable of firm action, practice generosity, master the mind, use resources in a fitting way, give and enjoy at the proper time, and maintain purity and integrity of conduct.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma after the war. Here he lists virtues and practical disciplines expected of an ideal person (especially a ruler/householder): decisiveness, charity, self-mastery, timely giving and enjoyment, and unwavering good conduct.