Shloka 5
Adhyāya 55 — Yudhiṣṭhira’s Hesitation and Bhīṣma’s Authorization of Inquiry
Rājadharma Prelude
“जिनके यशका प्रताप सर्वत्र छा रहा है, उन समस्त धर्माचारी कौरवोंमें जिनकी समानता करनेवाला कोई नहीं है, वे पाण्डुपुत्र युधिष्ठिर मुझसे प्रश्न करें ।। धृतिर्दमो ब्रह्मचर्य क्षमा धर्मश्न नित्यदा । यस्मिन्नोजश्न तेजश्व स मां पृच्छतु पाण्डव:,“जिनमें धैर्य, इन्द्रियसंयम, ब्रह्मचर्य, क्षमा, धर्म, ओज और तेज सदा विद्यमान रहते हैं, वे पाण्डुपुत्र युधिष्ठिर मुझसे प्रश्न करें
vaiśampāyana uvāca |
dhṛtir damo brahmacaryaṃ kṣamā dharmaś ca nityadā |
yasminn ojaś ca tejaś ca sa māṃ pṛcchatu pāṇḍavaḥ ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—యశస్సు, ప్రతాపము సర్వత్ర వ్యాపించినవాడు; ధర్మాచారులైన కౌరవులలో ఎవరికీ సమానుడు కానివాడు; ధృతి, దమము, బ్రహ్మచర్యము, క్షమ, ధర్మము నిత్యం ఉన్నవాడు, అలాగే ఓజస్సు, తేజస్సు కలవాడు—ఆ పాండవుడు యుధిష్ఠిరుడు నన్ను ప్రశ్నించుగాక॥
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames the ideal moral qualifications for inquiry into dharma: steadfastness (dhṛti), self-restraint (dama), disciplined conduct (brahmacarya), forbearance (kṣamā), and unwavering commitment to dharma, supported by inner vigor (ojas) and spiritual radiance (tejas). It implies that true questioning about ethics should arise from a character grounded in these virtues.
Vaiśampāyana introduces Yudhiṣṭhira as uniquely qualified—renowned and ethically exemplary—and invites him to ask questions. This serves as a transition into instruction: the teacher signals readiness to respond to the king’s dharma-centered inquiries.