Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

Kṛṣṇa’s Dhyāna and the Prompt to Question Bhīṣma (कृष्णध्यानं भीष्मप्रश्नप्रेरणा च)

स सात्यकेराशु वचो निशम्य रथोत्तमं काउ्चनभूषिताड़म्‌ । मसारगल्वर्कमयैर्विभज्लै- विभूषितं हेमनिबद्धचक्रम्‌,राजसिंह! सात्यकिका यह वचन सुनकर दारुकने मरकत, चन्द्रकान्त तथा सूर्यकान्त मणियोंकी ज्योतिर्मयी तरंगोंसे विभूषित उस उत्तम रथको, जिसका एक-एक अंग सुनहरे साजोंसे सजाया गया था तथा जिसके पहियोंपर सोनेके पत्र जड़े गये थे, जोतकर तैयार किया और हाथ जोड़कर भगवान्‌ श्रीकृष्णको इसकी सूचना दी। वह शीघ्रगामी रथ सूर्यकी किरणोंके पड़नेसे उद्धासित हो तुरंतके उगे हुए सूर्यके समान प्रकाशित होता था, उसके भीतरी भागको नाना प्रकारकी विचित्र मणियोंसे विभूषित किया गया था। वह प्रतापी रथ विचित्र गरुड़चिह्लित ध्वजा और पताकासे सुशोभित था। उसमें सोनेके साजबाजसे सजे हुए अंगोंवाले, मनके समान वेगशाली, सुग्रीव और शैब्य आदि सुन्दर घोड़े जुते हुए थे

sa sātyaker āśu vaco niśamya rathottamaṃ kāñcanabhūṣitāṅgam | marakatacandrakāntasūryakāntamaṇibhir jyotirmayatarangair vibhūṣitaṃ hemanibaddhacakram ||

వైశంపాయనుడు పలికెను—సాత్యకీ వాక్యము వినగానే దారుకుడు తక్షణమే ఆ ఉత్తమ రథమును సిద్ధం చేసెను. దాని అవయవములు స్వర్ణాభరణములతో అలంకృతమై, చక్రములు స్వర్ణబంధనములతో బిగుసుకొని, మరకత, చంద్రకాంత, సూర్యకాంత మణుల జ్యోతిర్లహరులతో దేహము మెరుస్తుండెను. అనంతరం కృతాంజలిగా భగవాన్ శ్రీకృష్ణునకు వినయముగా ఈ వార్తను నివేదించెను. ఆ శీఘ్రగామి రథము సూర్యకిరణములతో ప్రకాశించి నూతనోదిత సూర్యునివలె ద్యోతించెను; అంతర్భాగము నానావిధ విచిత్ర మణులతో భూషితమై, గరుడచిహ్నిత ధ్వజపతాకలతో శోభిల్లెను; మరియు మనోవేగముగల, స్వర్ణసాజుతో అలంకృతమైన సుగ్రీవ, శైబ్య మొదలైన శ్రేష్ఠాశ్వములు దానికీ యుక్తమయ్యెను.

सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सात्यकेःof Sātyaki
सात्यकेः:
TypeNoun
Rootसात्यकि
FormMasculine, Genitive, Singular
आशुquickly
आशु:
TypeIndeclinable
Rootआशु
वचःspeech, words
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस्
FormNeuter, Accusative, Singular
निशम्यhaving heard
निशम्य:
TypeVerb
Rootनि-शम्
Formक्त्वा (absolutive), Parasmaipada (usage-neutral)
रथ-उत्तमम्the best chariot
रथ-उत्तमम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ + उत्तम
FormMasculine, Accusative, Singular
काञ्चन-भूषित-अङ्गम्whose parts are adorned with gold
काञ्चन-भूषित-अङ्गम्:
TypeAdjective
Rootकाञ्चन + भूषित + अङ्ग
FormMasculine, Accusative, Singular
मसार-गल्व-अर्क-मयैःmade of (or consisting of) masāragalva and arka (gems/ornaments)
मसार-गल्व-अर्क-मयैः:
Karana
TypeAdjective
Rootमसारगल्व + अर्क + मय
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
विभज्रैःwith shining/ornamental (elements) (reading uncertain)
विभज्रैः:
Karana
TypeAdjective
Rootविभज्र (पाठभेद/अस्पष्ट)
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
विभूषितम्adorned
विभूषितम्:
TypeAdjective
Rootवि-भूष्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Accusative, Singular
हेम-निबद्ध-चक्रम्whose wheels are fastened/bound with gold
हेम-निबद्ध-चक्रम्:
TypeAdjective
Rootहेम + निबद्ध + चक्र
FormMasculine, Accusative, Singular
राज-सिंहO lion among kings
राज-सिंह:
TypeNoun
Rootराजन् + सिंह
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
S
Sātyaki
D
Dāruka
K
Kṛṣṇa
R
ratha (chariot)
M
marakata (emerald)
C
candrakānta (moonstone)
S
sūryakānta (sunstone)
H
hema (gold)
C
cakra (wheels)

Educational Q&A

The verse highlights dharmic conduct through prompt, competent service: when a rightful instruction is received, one should act swiftly, carefully, and with respectful humility—here shown by Dāruka preparing the chariot and reporting to Kṛṣṇa with folded hands.

After hearing Sātyaki’s words, Dāruka immediately prepares an exceptionally ornate chariot—gold-adorned and gem-studded—and then informs Kṛṣṇa, signaling readiness for the next action in the unfolding events.