Shloka 24

युधिष्ठिरस्य राज्याभिषेकः | Yudhiṣṭhira’s Royal Consecration

Devanagari script

ततः प्रत्यर्चित: सद्धिर्धर्मराजो युधिष्ठिर: । प्रतिपेदे महद्‌ राज्यं सुहृद्धिः सह भारत,भरतनन्दन! तत्पश्चात्‌ समागत सज्जनोंने धर्मराज युधिष्ठिरका पुनः सत्कार किया। फिर उन्होंने सुहदोंके साथ अपने विशाल राज्यका भार हाथोंमें ले लिया

Transliteration

tataḥ pratyarcitaḥ sadhbhiḥ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ | pratipede mahad rājyaṃ suhṛdbhiḥ saha bhārata bharatanandana ||

Translation

ఆపై సద్గుణులు ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుని మళ్లీ యథావిధిగా సత్కరించారు. అప్పుడు, ఓ భారతా! ఓ భరతనందనా! ఆయన సుహృదులతో కలిసి మహారాజ్యభారాన్ని స్వీకరించాడు.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय

• प्रत्यर्चितः: having been duly honored
• प्रत्यर्चितः: Karta
• Type: Verb
• Root: प्रति + अर्च् (धातु) → प्रत्यर्चित (क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (क्त-प्रत्ययान्तः, कर्मणि/भावे प्रयोगः; here passive sense 'having been honored')

• सद्भिः: by the good (people)
• सद्भिः: Karana
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• धर्मराजः: King of Dharma (Dharmaraja)
• धर्मराजः: Karta
• Type: Noun
• Root: धर्मराज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• युधिष्ठिरः: Yudhishthira
• युधिष्ठिरः: Karta
• Type: Noun
• Root: युधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रतिपेदे: obtained, took up, assumed
• प्रतिपेदे: Karta
• Type: Verb
• Root: प्रति + पद् (धातु) (लिट्)
• Form: लिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन

• महत्: great, vast
• महत्: Karma
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (राज्यम् इति विशेष्यस्य)

• राज्यम्: kingdom, sovereignty
• राज्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सुहृद्भिः: with friends, with well-wishers
• सुहृद्भिः: Karana
• Type: Noun
• Root: सुहृद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• सह: together with
• सह: Karana
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय/उपसर्गसदृश)
• Form: अव्यय

• भारत: O Bharata (descendant of Bharata)
• भारत: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: भारत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• भरतनन्दन: O delight of the Bharatas
• भरतनन्दन: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: भरतनन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Yudhiṣṭhira
• Bhārata (addressee)
• sadbhiḥ (the virtuous people)
• suhṛd (well-wishers/allies)
• rājya (the kingdom)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Legitimate rule is not merely possession of power but the ethical acceptance of responsibility (rājya-bhāra) supported by the virtuous (sadbhiḥ) and guided by dharma; honour from the good signals social consent and a return to righteous order.

What is happening in the narrative?

After being respectfully welcomed and honoured by virtuous people, Yudhiṣṭhira—called Dharmarāja—formally takes up the governance of the vast kingdom, accompanied by his well-wishers and allies, marking the transition into stable rule in the Śānti Parva context.