Shloka 91

Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)

Devanagari script

गतेषु त्रिदिवौक:सु ब्रह्मैक: पर्यवस्थित: । दिदृक्षुर्भगवन्तं तमनिरुद्धतनौ स्थितम्‌,स्वर्गवासी देवताओंके चले जानेपर अकेले ब्रह्माजी ही वहाँ खड़े रहे। वे अनिरुद्धविग्रहमें स्थित भगवान्‌ श्रीहरिका दर्शन करना चाहते थे

Transliteration

gateṣu tridivaukāḥsu brahmaikaḥ paryavasthitaḥ | didṛkṣur bhagavantaṁ tam aniruddha-tanau sthitam ||

Translation

స్వర్గవాసి దేవతలు వెళ్లిపోయిన తరువాత అక్కడ బ్రహ్మదేవుడు ఒక్కడే నిలిచెను. అనిరుద్ధ-తనువులో స్థితుడైన భగవంతుని దర్శించాలనే కోరికతో ఆయన అక్కడే స్థిరంగా నిలిచెను.

Word by Word

• गतेषु: when (they) had gone / after (they) went
• गतेषु: Adhikarana
• Type: Adjective
• Root: गत (√गम्)
• Form: Masculine/Neuter, Locative, Plural

• त्रिदिव-ओकःसु: in the heavenly abodes
• त्रिदिव-ओकःसु: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: त्रिदिव + ओकस्
• Form: Neuter, Locative, Plural

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (ब्रह्मा)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• एकः: alone
• एकः: Karta
• Type: Adjective
• Root: एक
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• पर्यवस्थितः: stood remaining / stayed
• पर्यवस्थितः: Karta
• Type: Verb
• Root: परि + अव + √स्था
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• दिदृक्षुः: desirous to see
• दिदृक्षुः: Karta
• Type: Adjective
• Root: दिदृक्षु (√दृश्)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• भगवन्तम्: the Blessed Lord
• भगवन्तम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भगवत्
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• तम्: him / that (Lord)
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• अनिरुद्ध-तनौ: in the body/form of Aniruddha
• अनिरुद्ध-तनौ: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: अनिरुद्ध + तनु
• Form: Feminine, Locative, Singular

• स्थितम्: abiding / situated
• स्थितम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: स्थित (√स्था)
• Form: Masculine, Accusative, Singular

Speaker

व्यास उवाच

Characters & Entities

• Vyāsa
• Brahmā
• Devas (tridivaukāḥ)
• Bhagavān (Śrī Hari/Viṣṇu)
• Aniruddha