Shloka 25
कालनिर्देशः शोकनिवारणं च
Instruction on Kāla and the Removal of Grief
(चोरी सर्वथा निषिद्ध है) किंतु आपत्तिकालमें कभी गुरुके लिये चोरी करनेवाला पुरुष दोषका भागी नहीं होता है। यदि मनमें कामना रखकर बारंबार उस चौर्य-कर्ममें वह प्रवृत्त न होता हो तो आपत्तिके समय ब्राह्मणके सिवा किसी दूसरेका धन लेनेवाला मनुष्य पापका भागी नहीं होता है। जो स्वयं उस चोरीका अन्न नहीं खाता, वह भी चौर्यदोषसे लिप्त नहीं होता है ।। प्राणत्राणेडनृतं वाच्यमात्मनो वा परस्य च । गुर्वर्थे स्त्रीषु चैव स््पाद् विवाहकरणेषु च,अपने या दूसरेके प्राण बचानेके लिये, गुरुके लिये, एकान्तमें अपनी स्त्रीके पास विनोद करते समय अथवा विवाहके प्रसड़में झूठ बोल दिया जाय तो पाप नहीं लगता है
prāṇatrāṇe 'nṛtaṃ vācyaṃ ātmano vā parasya ca | gurvarthe strīṣu caiva syād vivāhakaraṇeṣu ca ||
చోర్యం సర్వథా నిషిద్ధమే; అయితే ఆపత్కాలంలో గురువు ప్రయోజనార్థం చోర్యం చేసే పురుషుడు దోషభాగి కాడు. మనసులో కోరిక పెట్టుకొని పదేపదే ఆ చౌర్యకర్మలో ప్రవృత్తి చెందకపోతే, ఆపద సమయంలో బ్రాహ్మణుని తప్ప ఇతరుని ధనం తీసుకున్నా పాపభాగి కాడు. తాను ఆ చోర్యాన్నం భుజించనివాడూ చోర్యదోషంతో లిప్తుడు కాడు. తన ప్రాణరక్షణకోసం గానీ, ఇతరుని ప్రాణరక్షణకోసం గానీ, గురువుకోసం, భార్యతో ఏకాంతంలో వినోదసమయంలో, లేదా వివాహకార్య నిర్వహణలో అసత్యం పలికినా పాపం అంటదు.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Truth is the default duty, but dharma recognizes exceptional cases where speaking untruth is not sinful—especially to save life, to fulfill duty toward one’s guru, in private marital play, or during marriage arrangements—because intention and higher ethical aims can override the ordinary rule.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, Vyāsa lays out rules for conduct under difficult or delicate circumstances, specifying limited contexts in which a normally prohibited act (here, untruth) is treated as blameless due to necessity and purpose.