Shloka 46
अग्नीषोमोत्पत्तिः
Agni–Soma Origin and the Brahmāgnīṣomīya Doctrine
यस्मिन् पारिप्लवा दिव्या वहन्त्यापो विहायसा । पुण्यं चाकाशगज़जायास्तोयं विष्टभ्य तिष्ठति,“जिस वायुके आधारपर आकाशमें दिव्य जल ऊपर-ही-ऊपर प्रवाहित होते हैं, जो आकाशगंगाके पवित्र जलको धारण करके स्थित है और जिसके द्वारा दूरसे ही प्रतिहत होकर सहस्रों किरणोंके उत्पत्तिस्थान सूर्यदेव, जिनसे यह पृथ्वी प्रकाशित होती है, एक ही किरणसे युक्त जान पड़ते हैं तथा जिससे अमृतकी दिव्य निधि चन्द्रमाका भी पोषण होता है, वह विजयशीलोंमें श्रेष्ठ छठा वायुतत्त्व 'परिवह' नामसे प्रसिद्ध है
yasmin pāriplavā divyā vahanty āpo vihāyasā | puṇyaṃ cākāśagaṅgāyās toyaṃ viṣṭabhya tiṣṭhati |
ఏ వాయువు ఆధారంగా ఆకాశంలో దివ్య జలాలు పైపైగా ప్రవహిస్తాయో, మరియు ఆకాశగంగ పుణ్యజలాన్ని ధారించి నిలుపుతుందో, ఆ ఆరవ వాయుతత్త్వం ‘పరివహ’ అని పిలువబడుతుంది.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that the cosmos is sustained by subtle, orderly supports: divine waters and sacred celestial streams remain in their courses because a specific wind-principle upholds them. Ethically, it reinforces the Shanti Parva theme that stability and flourishing depend on unseen but lawful (dharmic) structures of support.
Bhishma is enumerating and characterizing types of wind (vāyu) and their cosmic functions. Here he points to the wind that supports the heavenly waters and the celestial Ganga, describing its role as a sustaining force in the sky.