Shloka 5
Yajña-bhāga-vyavasthā and the Pravṛtti–Nivṛtti Framework (यज्ञभागव्यवस्था तथा प्रवृत्तिनिवृत्तिधर्मविवेचनम्)
मदगुभि: खग्जरीटैश्न विचित्रैर्जीवजीवकै:
bhīṣma uvāca | madagubhiḥ khañjarīṭaiś ca vicitrair jīvajīvakaiḥ | tasmin parvate sarvata apsaraso vicaranti sma | nānāprāṇiśāntadhvaninā tatra sarvaḥ pradeśo vyāptaḥ | sahasrāṇi kinnarāḥ bhramarā madagavaḥ vicitrāḥ khañjarīṭāś cakoraś ca | śatāni madhuravāṇyā suśobhitā vicitravarṇā mayūrāḥ | rājahaṃsasamūhāḥ kālāḥ kokilāś ca tatra śāntāṃ madhurāṃ dhvaniṃ vitanvanti sma ||
భీష్ముడు పలికెను—ఆ పర్వతంపై నలుమూలలా అప్సరసలు విహరించుచుండిరి. నానావిధ జీవుల శాంతమైన, మధురమైన నాదముతో ఆ సమస్త ప్రాంతము నిండిపోయెను. అక్కడ వేలాది కిన్నరులు, భ్రమరములు, మదగు పక్షులు, విచిత్ర ఖంజరీటలు, చకోరములు; మధుర స్వరములతో శోభించు వివిధ వర్ణముల వందల మయూరములు; రాజహంసల గుంపులు మరియు నల్లని కోకిలలు—అందరూ శాంత, మనోహర ధ్వనిని వ్యాపింపజేసిరి.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds śānti (tranquility) through an image of harmonious nature and celestial presence, suggesting that a calm environment and gentle sounds support contemplation and the settling of the mind—an important backdrop for ethical reflection in the Śānti Parva.
Bhishma is describing a mountain region teeming with apsarases and many kinds of beings and birds. Their collective, sweet, peaceful sounds pervade the area, creating an atmosphere of serenity.