Shloka 63

देवतापितृप्रश्नः — Nārada at Badarīāśrama: the ultimate referent of daiva and pitṛ worship

Devanagari script

गता त्रिरष्टवर्षता ध्रुवोडसि पठचविंशक: । कुरुष्व धर्मसंचयं वयो हि तेडतिवर्तते

Transliteration

vyāsa uvāca | gatāḥ trirātra-viṃśati-varṣatāḥ, dhruvo ’si pañca-viṃśakaḥ | kuruṣva dharma-saṃcayaṃ, vayo hi te ’tivartate, vatsa ||

Translation

వ్యాసుడు పలికెను—బిడ్డా! ఇరవై నాలుగు సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి; నీవు నిశ్చయంగా ఇరవై ఐదవ సంవత్సరంలో ఉన్నావు. కాబట్టి ధర్మసంచయం చేయుము; ఎందుకంటే నీ వయస్సు నిరంతరం జారిపోతున్నది।

Word by Word

• गताः: have gone / have passed
• गताः: Karta
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त)
• Form: पुं, प्रथमा, बहुवचन

• त्रि: three
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, प्रथमा/द्वितीया (अव्ययवत् प्रयोग), एकवचन

• षष्टि: sixty
• Type: Adjective
• Root: षष्टि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, प्रथमा/द्वितीया (अव्ययवत् प्रयोग), एकवचन

• वर्षताः: years (as a measure of age/time)
• वर्षताः: Karta
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक) + ता (भावप्रत्यय)
• Form: स्त्री, प्रथमा, बहुवचन

• ध्रुवः: certainly / surely / fixed
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• उदसि: you are / you exist (reading uncertain)
• Type: Verb
• Root: उद् (धातु) → उद् + अस् (धातु) (पाठभेद/अशुद्ध-पाठ)
• Form: लट् (वर्तमान), मध्यम, एकवचन

• पञ्च: five
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, प्रथमा/द्वितीया (अव्ययवत् प्रयोग), एकवचन

• विंशकः: a score (twenty) / group of twenty
• Type: Noun
• Root: विंशक (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• कुरुष्व: do / perform / accumulate
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यम, एकवचन

• धर्म: dharma / righteousness
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, षष्ठी (समासाङ्ग), एकवचन

• संचयम्: accumulation / store
• संचयम्: Karma
• Type: Noun
• Root: संचय (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, एकवचन

• वयः: age / youth / lifetime
• वयः: Karta
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, प्रथमा, एकवचन

• हि: indeed / for
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• ते: your
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• अतिवर्तते: passes by / is passing away
• Type: Verb
• Root: अति + वृत् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन

Speaker

व्यास उवाच

Characters & Entities

• Vyāsa

Educational Q&A

What is the core teaching?

Human life and youth pass quickly; therefore one should consciously build a reserve of dharma—righteous habits, duties, and merit—rather than letting time be wasted.

What is happening in the narrative?

Vyāsa addresses a younger person affectionately, marking his age and urging him to take life seriously by practicing dharma now, since time is continuously moving on.