Shloka 6
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
राक्षसान् विषयान ज्ञात्वा यक्षाणां विषयांस्तथा | विषयानौरगान ज्ञात्वा गान्धर्वविषयांस्तथा
bhīṣma uvāca | rākṣasān viṣayān jñātvā yakṣāṇāṁ viṣayāṁs tathā | viṣayān auragān jñātvā gāndharva-viṣayāṁs tathā ||
భీష్ముడు పలికెను—ఓ నరేశ్వరా! రాక్షసుల విషయాలను, యక్షుల విషయాలను యథార్థంగా గ్రహించి, నాగుల విషయాలను మరియు గంధర్వుల విషయాలను కూడా తెలిసికొనినవాడు, ఆ భోగాల గుణదోషాలు, బలాబలాలను నిర్ణయించగలడు. ఆ వివేకం వల్ల వైరాగ్యం పుడుతుంది; ఇంద్రియవిషయాల బానిసత్వాన్ని దాటి మోక్షమార్గం వైపు బుద్ధి స్థిరమవుతుంది।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
To cultivate discernment (viveka) by understanding the nature of sense-objects (viṣaya) across different orders of beings; seeing their limitations and defects supports detachment and steadiness on the liberating path (Sāṅkhya/Yoga).
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs the king in higher dharma and liberation-oriented wisdom. Here he begins/continues a catalog of various beings’ ‘spheres of enjoyment,’ using it to frame a teaching on evaluating desire and moving toward mokṣa.