Shloka 41
अव्यक्तकालमान-निर्णयः
Measures of Time from the Unmanifest; Creation, Elements, and the Primacy of Mind
साध्या ऊचु. क: स्विदेको रमते ब्राह्मणानां कः: स्विदेको बहुभिरजोषमास्ते । कः स्विदेको बलवान् दुर्बलो5पि कः स्विदेषां कलहं नान्ववैति,साध्योंने पूछा--हंस! ब्राह्मणोंमें कौन एकमात्र सुखका अनुभव करता है? वह कौन ऐसा एक मनुष्य है, जो बहुतोंके साथ रहकर भी चुप रहता है? वह कौन एक मनुष्य है, जो दुर्बल होनेपर भी बलवान् है तथा इनमें कौन ऐसा है, जो किसीके साथ कलह नहीं करता?
sādhyā ūcuḥ—kaḥ svideko ramate brāhmaṇānāṃ? kaḥ svideko bahubhir ajoṣam āste? kaḥ svideko balavān durbalo 'pi? kaḥ svideṣāṃ kalahaṃ nānvavaiti?
సాధ్యులు అడిగిరి—ఓ హంసా! బ్రాహ్మణులలో ఎవడు ఒక్కడే నిజంగా సంతృప్తిలో రమిస్తాడు? ఎవడు అనేకుల మధ్య నివసించినా ప్రేరణ లేకుండా మౌనంగా ఉంటాడు? ఎవడు దుర్బలుడైనా బలవంతుడు? మరియు వీరిలో ఎవడు ఎవ్వరితోనూ కలహంలో ప్రవేశించడు?
हंस उवाच
Educational Q&A
The verse frames ethical ideals through questions: true happiness is linked with inner contentment; real strength can be moral strength even in bodily weakness; wisdom includes restraint of speech and the ability to live among many without agitation; and the highest conduct avoids quarrel and needless conflict.
In Śānti Parva, the Sādhyas address Haṃsa and pose a set of probing questions about exemplary brāhmaṇa conduct—who is content, who remains calm among crowds, who is strong despite weakness, and who avoids disputes—setting up Haṃsa’s forthcoming answers on dharma and character.