Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

अध्याय २९७ — श्रेयः, धृति, दान-नियमाः

Welfare, Steadfastness, and Norms of Giving

द्विपदानामपि तथा द्विजा वै परमा: स्मृता: । द्विजानामपि राजेन्द्र प्रज्ञावन्त: परा मता: | प्राज्ञानामात्मसम्बुद्धा: सम्बुद्धानाममानिन:,मनुष्योंमें भी द्विज श्रेष्ठ कहे गये हैं। राजेन्द्र! द्विजोंमें बुद्धिमान्‌ और बुद्धिमानोंमें भी आत्मज्ञानी श्रेष्ठ समझे जाते हैं। उनमें भी जो अहंकाररहित हैं, उन्हें सर्वश्रेष्ठ माना गया है

dvipadānām api tathā dvijā vai paramāḥ smṛtāḥ | dvijānām api rājendra prajñāvantaḥ parā matāḥ | prājñānām ātma-sambuddhāḥ sambuddhānām amāninaḥ |

ద్విపాదులైన మనుష్యులలో ద్విజులే శ్రేష్ఠులని స్మృతులు చెప్పాయి. రాజేంద్రా! ద్విజులలో జ్ఞానులు ఉత్తములు; జ్ఞానులలో ఆత్మబోధ పొందినవారు మరింత ఉన్నతులు; ఆత్మబోధ పొందినవారిలో అహంకారరహితులు పరమశ్రేష్ఠులుగా భావింపబడతారు.

द्विपदानाम्of bipeds (humans)
द्विपदानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootद्विपद
FormMasculine, Genitive, Plural
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
तथाthus/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
द्विजाःthe twice-born (Brahmins)
द्विजाः:
Karta
TypeNoun
Rootद्विज
FormMasculine, Nominative, Plural
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
परमाःsupreme/best
परमाः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरम
FormMasculine, Nominative, Plural
स्मृताःare considered/are remembered (as)
स्मृताः:
TypeVerb
Rootस्मृ (क्त)
FormMasculine, Nominative, Plural
द्विजानाम्among/of the twice-born
द्विजानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootद्विज
FormMasculine, Genitive, Plural
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
प्रज्ञावन्तःthe wise/intelligent
प्रज्ञावन्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रज्ञावत्
FormMasculine, Nominative, Plural
पराःhigher/superior
पराः:
Karta
TypeAdjective
Rootपर
FormMasculine, Nominative, Plural
मताःare regarded (as)
मताः:
TypeVerb
Rootमन् (क्त)
FormMasculine, Nominative, Plural
प्राज्ञानाम्among/of the wise
प्राज्ञानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्राज्ञ
FormMasculine, Genitive, Plural
आत्मसम्बुद्धाःself-realized/awakened to the Self
आत्मसम्बुद्धाः:
Karta
TypeAdjective
Rootआत्म-सम्बुद्ध
FormMasculine, Nominative, Plural
सम्बुद्धानाम्among/of the awakened
सम्बुद्धानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसम्बुद्ध
FormMasculine, Genitive, Plural
अमानिनःfree from pride/without self-conceit
अमानिनः:
Karta
TypeAdjective
Rootअमानिन्
FormMasculine, Nominative, Plural

पराशर उवाच

P
Parāśara
R
rājendra (the king addressed)

Educational Q&A

A graded ideal of excellence is presented: social status is surpassed by wisdom, wisdom by Self-realization, and Self-realization is crowned by humility—freedom from ego is portrayed as the highest virtue.

Parāśara addresses a king (rājendra) and instructs him on true superiority, shifting the focus from birth-based rank to inner qualities—discernment, realization of the Self, and especially the absence of pride.