Shloka 74
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
आपके सैकड़ों उदर, सैकड़ों आवर्त और सैकड़ों जिह्वाएँ होनेके कारण आप क्रमशः शतोदर, शतावर्त और शतजिद्ठ नामसे प्रसिद्ध हैं। आपको प्रणाम है। गायत्री-मन्त्रका जप करनेवाले द्विज आपकी ही महिमाका गान करते हैं और सूर्योपासक सूर्यके रूपमें आपकी ही आराधना करते हैं। ऋषिगण आपको ही ब्रह्मा, शतक्रतु इन्द्र और आकाशके समान सर्वोच्च पद मानते हैं ।। मूर्ती हि ते महामूर्ते समुद्राम्बरसंनिभ । सर्वा वै देवता हास्मिन् गावो गोष्ठ इवासते
Bhīṣma uvāca: śatodaraśatāvartaśatajihvābhir eva ca | kramāt tvaṁ śatodaraḥ śatāvartaḥ śatajihva iti śrutaḥ || namas te | gāyatrīmantrajapino dvijāḥ tavaiva mahimānaṁ gāyanti, sūryopāsakāś ca sūryarūpeṇa tvām eva ārādhayanti | ṛṣayaś ca tvām eva brahmāṇaṁ śatakratuṁ indraṁ ca ākāśavat paramam padam manyante || mūrtiḥ hi te mahāmūrte samudrāmbarasaṁnibhā | sarvā vai devatā hy asmin gāvo goṣṭha ivāsate ||
నీకు వందల ఉదరాలు, వందల ఆవర్తాలు, వందల జిహ్వలు ఉన్నందున నీవు క్రమంగా ‘శతోదర’, ‘శతావర్త’, ‘శతజిహ్వ’ అని ప్రసిద్ధుడవు. నీకు నమస్కారం. గాయత్రీ మంత్రాన్ని జపించే ద్విజులు నీ మహిమనే గానంచేస్తారు; సూర్యోపాసకులు సూర్యరూపంలో నిన్నే ఆరాధిస్తారు. ఋషులు నిన్ను బ్రహ్మగా, శతక్రతు ఇంద్రుడిగా, ఆకాశంలా పరమపదంగా భావిస్తారు. ఓ మహామూర్తీ! నీ విభవం సముద్ర-అంబర సమానము; నీలో సమస్త దేవతలు గోశాలలో గోవులు నివసించినట్లు నివసిస్తారు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a unitive vision of divinity: diverse Vedic practices (Gāyatrī recitation, Sun-worship) and diverse divine names (Brahmā, Indra, the sky-like supreme station) are understood as directed toward one all-encompassing reality, within which all deities ‘dwell’ like cows in a common shelter.
Bhīṣma is offering a stuti (praise) to a vast, cosmic being described with oceanic imagery and multiple epithets. He explains how different religious communities and sages recognize and worship that same supreme presence under different forms and names.