Shloka 135
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
प्राण: सत्त्वं रजश्नैव तमश्नाप्रमदस्तथा । प्राणो5पान: समानश्च उदानो व्यान एव च,आप पवित्रोंके भी पवित्र और मंगलोंके भी मंगल हैं। आप ही गिरिक (अचेतनको भी चेतन करनेवाले), हिंडुक (गमनागमन करनेवाले), संसार-वृक्ष, जीव, शरीर, प्राण, सत्त्व, रज, तम, अप्रमद (स्त्रीरहित--ऊर्ध्वरेता), प्राण, अपान, समान, उदान, व्यान, उन्मेष, निमेष (आँखोंका खोलना-मींचना), छींकना और जँभाई लेना आदि चेष्टाएँ भी आप ही हैं। आपकी अग्निमयी लाल रंगकी दृष्टि भीतर छिपी हुई है। आपके मुख और उदर महान् हैं
prāṇaḥ sattvaṃ rajaś caiva tamaś cāpramadas tathā | prāṇo 'pānaḥ samānaś codāno vyāna eva ca ||
భీష్ముడు పలికెను—నీవే ప్రాణము; నీవే ప్రకృతిగుణములు—సత్త్వం, రజసం, తమసం; నీవే అప్రమాదము, అనగా నిరంతర జాగ్రత్తయుత సంయమము. దేహములో ప్రవహించే ప్రాణవాయువులూ నీవే—ప్రాణ, అపాన, సమాన, ఉదాన, వ్యాన.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That the Supreme is immanent in both the macrocosmic principles (the three guṇas) and the microcosmic operations (the five vital currents). Recognizing this leads to apramada—wakeful, disciplined living—as a direct expression of dharma and devotion.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs and praises the highest reality, describing it as identical with the forces that sustain embodied existence—breath, qualities of nature, and the internal vital functions—thereby framing spiritual knowledge as seeing the divine in life itself.