Shloka 49
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
Devanagari script
तस्मादुपावृत्य ततः क्रमेण सो5ग्रेण संतिष्ठति भूतसर्गम् । स सप्तकृत्वश्न परैति लोकान् संहारविक्षेपकृतप्रभाव:
Translation
భీష్ముడు పలికెను— అక్కడి నుంచి తిరిగి వచ్చి, అతడు క్రమంగా మరింత శ్రేష్ఠమైన భూతసర్గం (దేవాది యోనులు) వైపు ముందుకు సాగుతాడు. సంహార-విక్షేపాల వల్ల ఏర్పడిన తన ప్రభావంతో, ఏడు సార్లు లోకాలను దాటి, ఒక కల్పకాలం వాటిలో స్థిరంగా నివసిస్తాడు.
Word by Word
तस्मात्from that (state/condition)
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
उपावृत्यhaving returned/withdrawn
उपावृत्य:
Karta
TypeVerb
Rootउप-आ-वृत्
FormLyap (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
ततःthen/from there
ततः:
Apadana
TypeIndeclinable
Rootततः
क्रमेणgradually/in due order
क्रमेण:
Karana
TypeNoun
Rootक्रम
FormMasculine, Instrumental, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अग्रेणby/with what is foremost; onward
अग्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootअग्र
FormNeuter, Instrumental, Singular
संतिष्ठतिstands/abides; becomes established
संतिष्ठति:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-स्था
FormPresent, Indicative, Third, Singular, Parasmaipada
भूतसर्गम्the creation of beings
भूतसर्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootभूतसर्ग
FormMasculine, Accusative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सप्तकृत्वःseven times
सप्तकृत्वः:
Karana
TypeIndeclinable
Rootसप्तकृत्वस्
परैतिgoes around/traverses; passes through
परैति:
Karta
TypeVerb
Rootपरि-इ
FormPresent, Indicative, Third, Singular, Parasmaipada
लोकान्worlds/realms
लोकान्:
Karma
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Accusative, Plural
संहारविक्षेपकृतप्रभावःone whose power is produced by dissolution and projection (withdrawal and emanation)
संहारविक्षेपकृतप्रभावः:
Karta
TypeNoun
Rootसंहार-विक्षेप-कृत-प्रभाव
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes