Shloka 36
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
शतं सहस्राणि चतुर्दशेह परागतिर्जीवगणस्य दैत्य | आरोहणं तत्कृतमेव विद्धि स्थान तथा नि:सरणं च तेषाम्
śataṁ sahasrāṇi caturdaśeha parāgatir jīvagaṇasya daitya | ārohaṇaṁ tatkṛtam eva viddhi sthānaṁ tathā niḥsaraṇaṁ ca teṣām ||
భీష్ముడు పలికెను— ఓ దైత్యా! ఈ లోకంలో జీవసమూహానికి సంబంధించిన పరాగతులు పద్నాలుగు లక్షలని ప్రకటించబడినవి. ఆ పద్నాలుగు కరణాల ద్వారానే వారి ఊర్ధ్వలోకారోహణం జరుగుతుంది; అలాగే వివిధ స్థితిస్థానాలలో వారి నివాసం, అక్కడి నుండి నిష్క్రమణ లేదా అధఃపతనం కూడా వాటిపైనే ఆధారపడినవి. కాబట్టి అంతఃకరణం మరియు బాహ్యేంద్రియాల నైతిక దిశే జీవుడు పైకి ఎగరడమో, నిలిచిపోవడమో, క్షీణించడమో నిర్ణయిస్తుందని గ్రహించు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A being’s rise to higher states, stability in a given state, and fall from it are governed by the functioning and moral orientation of the fourteen instruments (five sense-organs, five action-organs, and the inner faculties such as mind and intellect). Hence ethical discipline of these faculties is decisive for one’s destiny.
In Bhīṣma’s instruction during the Śānti Parva, he addresses a Daitya-lord and explains a cosmological-ethical account of how living beings experience many kinds of destinies, emphasizing that these outcomes depend on the operation of the senses and inner faculties.