Shloka 15
कुण्डधारोपाख्यानम्
Kuṇḍadhāra-Upākhyāna: Dharma’s Superiority over Wealth and Desire
“सारांश यह कि उदारका ही अन्न भोजन करना चाहिये; कृपण, श्रोत्रिय एवं केवल सूदखोरका नहीं। जिसमें श्रद्धा नहीं है, एकमात्र वही देवताओंको हविष्य अर्पण करनेका अधिकार नहीं रखता है। उसीका अन्न नहीं खाना चाहिये। धर्मज्ञ पुरुष ऐसा ही मानते हैं ।। अश्रद्धा परम पापं श्रद्धा पापप्रमोचिनी । जहाति पापं श्रद्धावान् सर्पो जीर्णामिव त्वचम्,'अश्रद्धा सबसे बड़ा पाप है और श्रद्धा पापसे छुटकारा दिलानेवाली है। जैसे साँप अपने पुरानी केंचुलको छोड़ देता है, उसी प्रकार श्रद्धालु पुरुष पापका परित्याग कर देता है
sārāṁśaḥ—udārakasyaiva annaṁ bhojanaṁ kartavyam; kṛpaṇasya śrotriyasya kevala-sūdakhora-sya vā na. yasmin śraddhā nāsti sa eva devatābhyo haviṣyārpaṇe ’dhikāraṁ na labhate; tasya annaṁ na bhoktavyam—iti dharmajñāḥ puruṣā manyante. aśraddhā paramaṁ pāpaṁ śraddhā pāpa-pramocinī; jahāti pāpaṁ śraddhāvān sarpo jīrṇām iva tvacam.
భీష్ముడు పలికెను—సారాంశమేమనగా, ఉదారుడి అన్నమే స్వీకరించి భుజించవలెను; కృపణుడిది కాదు—అతడు శ్రోత్రియుడైనా సరే—మరియు కేవలం వడ్డీపై జీవించే వాడిది కూడా కాదు. శ్రద్ధలేని వాడికి దేవతలకు హవిష్యాన్ని అర్పించే నిజమైన అర్హత లేదు; అందుచేత అతని అన్నమును భుజించరాదు—ఇదే ధర్మజ్ఞుల తీర్పు. అశ్రద్ధ పరమ పాపము; శ్రద్ధ పాపవిమోచిని. పాము జీర్ణచర్మాన్ని విడిచినట్లు, శ్రద్ధావంతుడు పాపాన్ని విడిచివేస్తాడు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Food is ethically conditioned: one should accept and eat only what comes from generosity and sincere faith. Lack of śraddhā is treated as a grave moral fault, while śraddhā purifies—symbolized by the snake shedding its old skin.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma after the war. Here he gives a rule of conduct about accepting food and links ritual entitlement (offering haviṣya) to inner faith, emphasizing moral integrity over mere learning or social status.