Shloka 226
Adhyāya 262: Śabda-brahman, Para-brahman, and the Ethics of Tyāga
Kapila–Syūmaraśmi Saṃvāda
अस्ति नस्तत्त्वतो भूय इति प्राज्ञस्त्ववेक्षते । हममेंसे बहुत लोग ऐसे हैं, जिनका धर्म ही आधार है, जो धर्ममें ही सुख मानते हैं तथा जिन्होंने सम्पूर्ण कर्तव्य-अकर्तव्यका निश्चय कर लिया है; परंतु हमलोगोंका जो यथार्थरूप है, उसकी अपेक्षा बहुत महान् और व्यापक परमात्मा सर्वत्र सर्वात्मा रूपसे विराजमान है --ऐसा ज्ञानी पुरुष देखता है
asti nas tattvato bhūya iti prājñas tv avekṣate |
జ్ఞాని ఇలా పరిశీలిస్తాడు—“తత్త్వంగా మనం మనల్ని ఎలా భావిస్తున్నామో, దానికన్నా గొప్పది ఇంకొకటి ఉంది.” మనలో చాలామంది ధర్మాన్నే ఆధారంగా చేసుకొని, ధర్మంలోనే సుఖాన్ని చూస్తూ, కర్తవ్య-అకర్తవ్యాలను నిర్ణయించుకున్నారు; అయినా జ్ఞాని మరింత విస్తారమైన పరమ తత్త్వాన్ని దర్శిస్తాడు—అది సర్వత్రా సర్వాత్మరూపంగా విరాజిల్లుతూ, మన పరిమిత స్వ-భావనను మించివుంటుంది.
चुलाधार उवाच
Educational Q&A
Ethical life grounded in dharma is valuable, but the wise discern an even greater truth: beyond our limited sense of ‘who we are’ stands the supreme, all-pervading Reality (Paramātman), present as the inner Self of all. True wisdom is to see that larger Self behind and within all dharmic action.
Culādhāra is speaking in the Śānti Parva’s instructional dialogue, shifting the focus from merely determining duties and prohibitions to contemplative insight. He emphasizes the perspective of the knower who sees the universal Self beyond individual identity and beyond even the satisfaction of living by dharma alone.