Shloka 25
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
साद्यस्कांश्न॒ यजेद यज्ञानिष्टी श्वैवेह सर्वदा । यदैव याजिनां यज्ञादात्मनीज्या प्रवर्तते
sādyaskāṃś ca yajed yajñān iṣṭīś caiveha sarvadā | yadaiva yājināṃ yajñād ātmanījyā pravartate, atha ātmānam eva yajan ātmani rataḥ san ātmaniiva krīḍet | sarvathā ātmano 'śrayaṃ gacchet | agnihotrāgnīn ātmani samāropya samasta-saṃgraha-parigrahaṃ tyajet | sadyaḥ-sampādyān brahmayajñādīn yajñān iṣṭīś ca nityaṃ mānasam anuṣṭhāya tiṣṭhet | etat tāvat kuryād yāvat yājñikānāṃ karmamaya-yajñāt nivṛttir bhūtvā ātmayajñasya abhyāso jāyate ||
ఈ జీవితం లోనే సదా తక్షణసాధ్య యజ్ఞములు మరియు వివిధ ఇష్టులను ఆచరించాలి—యాజకులకు యజ్ఞస్థానమున ఆత్మోపాసన ప్రవృత్తి చెందే వరకు. ఆపై ఆత్మనే యజించాలి; ఆత్మలోనే రమించి ఆత్మలోనే క్రీడించాలి; అన్ని విధాలా ఆత్మనే ఆశ్రయించాలి. అగ్నిహోత్రాగ్నులను ఆత్మలోనే ఆరూపించి, సమస్త పరిగ్రహాలను త్యజించాలి; బ్రహ్మయజ్ఞాది యజ్ఞములు మరియు ఇష్టులను నిత్యం మనసా ఆచరించాలి—కర్మమయ యజ్ఞాన్ని విడిచి ఆత్మయజ్ఞాభ్యాసం స్థిరపడే వరకు.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Ritual sacrifice has value, but its mature culmination is the inward ‘sacrifice to the Self’: internalizing the sacred fires, renouncing hoarding and possessiveness, and sustaining mental worship and study until self-absorption and self-reliance become steady.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Vyāsa advises a gradual shift: continue immediate rites and offerings, but when inner worship awakens, turn from action-based yajña toward contemplative self-offering, making the Self the altar, refuge, and delight.