Shloka 20
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
सर्वस्तत्र स सर्वत्र व्यापकत्वाच्च दृश्यते,सत्त्वसंसेवनाद धीरो निद्रामुच्छेत्तुमरहति । विद्वानोंने योगके जो काम, क्रोध, लोभ, भय और पाँचवाँ स्वप्र--ये पाँच दोष बताये हैं उनका पूर्णतया उच्छेद करे। इनमेंसे क्रोधको शम (मनोनिग्रह) के द्वारा जीते, कामको संकल्पके त्यागद्वारा पराजित करे तथा धीर पुरुष सत्वगुणका सेवन करनेसे निद्राका उच्छेद कर सकता है सब उस आत्मामें दृष्टिगोचर होते हैं और व्यापक होनेके कारण वह आत्मा सबमें दिखायी देता है। जो महात्मा ब्राह्मण मनीषी, महाज्ञानी, धैर्यवान् और सम्पूर्ण प्राणियोंके हितमें तत्पर रहनेवाले हैं, वे ही उस परमात्माका दर्शन कर पाते हैं
sarvas tatra sa sarvatra vyāpakatvāc ca dṛśyate, sattva-saṁsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati | vidvān yogake jo kāma, krodha, lobha, bhaya aura pañcamaḥ svapna—ime pañca doṣāḥ—uktāḥ, teṣāṁ pūrṇatayā ucchedaṁ kuryāt | eṣu krodhaṁ śamena (mano-nigrahena) jayet, kāmaṁ saṅkalpa-tyāgena parājayet, tathā dhīraḥ sattva-guṇa-sevanena nidrāyā ucchedaṁ kartum śaknoti | sarvaṁ tasmin ātmani dṛśyate, vyāpakatvāt sa ātmā sarveṣu dṛśyate | ye mahātmānaḥ brāhmaṇāḥ manīṣiṇaḥ mahājñāninaḥ dhairyavantaḥ sarva-prāṇi-hite tatparāḥ, te eva tasya paramātmano darśanaṁ prāpnuvanti ||
వ్యాసుడు పలికెను—ఆ ఆత్మ అక్కడను, సర్వత్రను దర్శనమగును; సర్వవ్యాపకత్వముచే సమస్త భూతములలోనూ అనుభవమగును. సత్త్వసేవనముచే ధీరుడు నిద్రను ఛేదించుటకు యోగ్యుడగును. యోగానికి విఘ్నమగు ఐదు దోషములు—కామము, క్రోధము, లోభము, భయము, ఐదవది స్వప్నము—వీటిని సమూలముగా నిర్మూలించవలెను. క్రోధమును శమముచే జయించాలి; కామమును సంకల్పత్యాగముచే జయించాలి; సత్త్వాభ్యాసముచే ధీరుడు స్వప్న-నిద్రను నివారించును. సమస్తమూ ఆ ఆత్మలో దర్శనమగును; సర్వవ్యాపకమైనందున ఆ ఆత్మ అందరిలోనూ కనిపించును. మనీషులు, మహాజ్ఞానులు, ధైర్యవంతులు, సమస్తభూతహితమున రతులైన మహాత్మ బ్రాహ్మణులే పరమాత్మదర్శనమును పొందుదురు.
व्यास उवाच