Shloka 18
अध्यात्म-तत्त्व-निर्णयः
Adhyātma Taxonomy: Elements, Faculties, and Guṇas
Devanagari script
अव्यक्तं सर्वदेहेषु मत्येषु परमाश्रितम् । योअनुपश्यति स प्रेत्य कल्पते ब्रह्म॒ुभूयसे,जो इस विनाशशील समस्त शरीरोंमें अव्यक्तभावसे स्थित परमेश्वरका ज्ञानमयी दृष्टिसे निरन्तर दर्शन करता रहता है, वह मृत्युके पश्चात् ब्रह्मभावको प्राप्त होनेमें समर्थ हो जाता है
Transliteration
avyaktaṁ sarvadeheṣu martyeṣu paramāśritam | yo’nupaśyati sa pretya kalpate brahmabhūyase ||
Translation
నశ్వరమైన మానవ దేహాలన్నిటిలో అవ్యక్తంగా పరమాశ్రయంగా నివసించే పరమేశ్వరుని జ్ఞానదృష్టితో ఎడతెగకుండా దర్శించేవాడు, మరణానంతరం బ్రహ్మభావాన్ని పొందుటకు అర్హుడగును।
Word by Word
अव्यक्तम्the unmanifest (principle)
अव्यक्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअव्यक्त
FormNeuter, Accusative, Singular
सर्वदेहेषुin all bodies
सर्वदेहेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसर्वदेह
FormMasculine, Locative, Plural
मर्त्येषुamong mortals / in mortal beings
मर्त्येषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमर्त्य
FormMasculine, Locative, Plural
परम्supreme
परम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Accusative, Singular
आश्रितम्resting in / dependent on
आश्रितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआ-श्रि (धातु) → आश्रित (क्त)
FormNeuter, Accusative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अनुपश्यतिperceives / contemplates
अनुपश्यति:
Karta
TypeVerb
Rootअनु-√पश्
FormPresent, Third, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रेत्यafter departing (after death)
प्रेत्य:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootप्र-इ (धातु) → प्रेत्य (क्त्वा/ल्यप्)
Formtrue
कल्पतेis fit / becomes capable
कल्पते:
Karta
TypeVerb
Root√कॢप्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
ब्रह्मभूयसेfor Brahman-state / for becoming Brahman
ब्रह्मभूयसे:
Sampradana
TypeNoun
Rootब्रह्मभूयस्
FormNeuter, Dative, Singular
Speaker
व्यास उवाच
Characters & Entities
V
VyāsaB
Brahman (Supreme Reality)P
Paramāśraya/Paramātman (implied Supreme indwelling support)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes