Shloka 31
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
आलम्भयज्ञा: क्षत्राश्न॒ हविर्यज्ञा विश: स्मृता: । परिचारयज्ञा: शूद्रास्तु तपोयज्ञा द्विजातय:,ब्राह्मणोंके लिये तप ही यज्ञ है, क्षत्रियोंके लिये हिंसाप्रधान युद्ध आदि ही यज्ञ हैं, वैश्योंक लिये घृत आदि हविष्यकी आहुति देना ही यज्ञ है और शूद्रोंके लिये तीनों वर्णोकी सेवा ही यज्ञ है
ālam̐bhayajñāḥ kṣatrāś ca haviryajñā viśaḥ smṛtāḥ | paricārayajñāḥ śūdrās tu tapoyajñā dvijātayaḥ ||
వ్యాసుడు పలికెను—క్షత్రియులకు ఆలంభయజ్ఞము—బలప్రధాన కర్మ, యుద్ధమువంటి కార్యములు—యజ్ఞమని చెప్పబడెను. వైశ్యులకు ఘృతాది హవిస్సులను అగ్నిలో ఆహుతి చేయుట యజ్ఞము. శూద్రులకు మిగిలిన మూడు వర్ణములకు పరిచర్య చేయుటయే యజ్ఞము. ద్విజులకు తపస్సు—ఆత్మసంయమము—యజ్ఞము.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that ‘yajña’ (sacrificial duty) is not one uniform act for all; it is framed according to one’s social role and capacity—royal exertion for kṣatriyas, oblation-offering for vaiśyas, service for śūdras, and austerity/self-discipline for the twice-born—so that each life can be oriented toward dharma.
In Śānti Parva’s dharma-discourse, Vyāsa is explaining differentiated duties (varna-based obligations) by redefining ‘sacrifice’ in role-specific terms, linking social function and ethical discipline to the broader ideal of sustaining order and spiritual merit.