Shloka 11
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
ते समेत्य महात्मानो हरान्योन्यमभिसंश्रिता: । शरीराश्रयणं प्राप्तास्तत: पुरुष उच्यते
te sametya mahātmāno harānyonyam abhisaṁśritāḥ | śarīrāśrayaṇaṁ prāptās tataḥ puruṣa ucyate ||
వ్యాసుడు పలికెను—అయితే ఆ మహాతత్త్వములు (ఈశ్వరేచ్ఛచేత) కలసి, పరస్పరముగా ఆధారమై సహకరించి, శరీరమునందు ఆశ్రయము పొందినప్పుడు, ఆ ‘పుర’ అనగా దేహనగరములో నివసించుటవలన జీవాత్మ ‘పురుషుడు’ అని పిలువబడును.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Embodiment arises when fundamental, pervasive constituents combine and mutually depend on one another; the self is termed ‘puruṣa’ because it dwells in the body conceived as a ‘pura’ (city). The verse clarifies the relation between the indwelling self and the composite body.
Vyāsa continues a philosophical explanation in Śānti Parva, describing how subtle principles, once conjoined, become established in distinct bodily forms, and how this leads to the conventional designation of the embodied self as ‘puruṣa’.