Shloka 55
कालनिर्णयः, युगधर्मवर्णनम्, सृष्टिक्रमश्च
Time-Reckoning, Yuga-Dharma, and the Sequence of Creation
दूसरे लोग उस कालको ऋतु, मास, पक्ष, दिन, क्षण, पूर्वाह्न, अपराह्न और मध्याह्न कहते हैं। उसीको विद्वान् पुरुष मुहूर्त भी कहते हैं। वह एक होकर भी अनेक प्रकारका बताया जाता है। इन्द्र! तुम उस कालको इस प्रकार जानो। यह सारा जगत् उसीके अधीन है ।। बहूनीन्द्रसहस्राणि समतीतानि वासव | बलवीर्योपपन्नानि यथैव त्वं शचीपते
bahūnīndra-sahasrāṇi samatītāni vāsava | balavīryopapannāni yathaiva tvaṃ śacīpate ||
ప్రజలు ఆ ఒక్క కాలాన్నే ఋతువు, మాసం, పక్షం, దినం, క్షణం, పూర్వాహ్నం, అపరాహ్నం, మధ్యాహ్నం అని పిలుస్తారు; పండితులు దానినే ‘ముహూర్తం’ అని కూడా అంటారు. అది ఒకటే అయినా అనేక విధాలుగా చెప్పబడుతుంది. వాసవా! కాలాన్ని ఈ విధంగా తెలుసుకో—ఈ సమస్త జగత్తు దాని అధీనంలోనే ఉంది. శచీపతే! నీతో సమానంగా బలవీర్యసంపన్నులైన అనేక సహస్ర ఇంద్రులు ఇప్పటికే గతించిపోయారు.
श॒क्र उवाच
Educational Q&A
Even the highest worldly authority is transient: innumerable Indras have come and gone. Time (Kāla) governs all, so one should cultivate humility and detachment from pride in power.
Śakra addresses Indra with epithets (Vāsava, Śacīpati) to emphasize that the office of Indra is cyclical. He frames a teaching on Kāla: though one reality, it is conventionally divided into many measures, and all beings remain subject to it.