Shloka 21
बलीन्द्रसंवादः — Kāla, Anityatā, and the Limits of Agency
Mahābhārata 12.217
रजोवर्ज्यो5प्ययं देही देहवाउछब्दवच्चरेत् । कार्यरव्याहतमतिर्वैराग्यात् प्रकृती स्थित:,योगपरायण योगीकी बुद्धि कार्योद्वारा व्याहत नहीं होती। वह वैराग्यवश अपने स्वभावमें स्थित रहता है, रजोगुणसे रहित होता है तथा देहथधारी होकर भी शब्दकी भाँति अबाध गतिसे सर्वत्र विचरण करता है
bhīṣma uvāca | rajovarjyo ’py ayaṃ dehī dehavān śabdavac caret | kāryair avyāhatamatir vairāgyāt prakṛtau sthitaḥ | yogaparāyaṇo yogī ||
ఈ యోగపరాయణ యోగి దేహధారియై ఉన్నప్పటికీ రజోగుణ కలతకు అతీతుడు. శబ్దంలా అతడు ఎక్కడైనా అడ్డంకుల్లేకుండా సంచరిస్తాడు. కార్యాల ఒత్తిడితో అతని బుద్ధి క్షీణించదు; వైరాగ్యబలంతో తన స్వభావంలో స్థిరంగా నిలుస్తాడు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A true yogin can live and act while embodied without being driven by rajas (restless passion). Through vairāgya (dispassion) he remains established in his own nature, and his intellect is not disturbed by the pressures of duties and tasks.
In the Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira about the marks of a realized yogin—describing inner steadiness, freedom from passion, and unobstructed movement through the world while remaining devoted to Yoga.