Shloka 16
जनकस्य मोक्षमार्गप्रश्नः तथा पञ्चशिखोपदेश-प्रस्तावः | Janaka’s Path to Liberation: Prelude to Pañcaśikha’s Instruction
Devanagari script
संदेहमेतमुत्पन्नमच्छिनद् भगवानृषि: । तथा वार्ता समीक्षेत कृतलक्षणसम्मिताम्
Translation
భీష్ముడు అన్నాడు—ఈ విధంగా భగవాన్ మహర్షి గురుదేవుడు శిష్యునిలో ఉద్భవించిన సందేహాన్ని ఛేదించాడు. కాబట్టి పండితుడు క్రియ ద్వారా లక్ష్యసిద్ధికి తోడ్పడే ఉపాయాలపై దృష్టి పెట్టాలి.
Word by Word
संदेहम्doubt
संदेहम्:
Karma
TypeNoun
Rootसंदेह
FormMasculine, Accusative, Singular
एतम्this
एतम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
उत्पन्नम्arisen, produced
उत्पन्नम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउत् + √पद् (पद्यते) / √पद् (उत्पद्यते) → उत्पन्न
FormMasculine, Accusative, Singular
अच्छिनत्cut off, removed
अच्छिनत्:
TypeVerb
Rootआ + √छिद्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
भगवान्the venerable one, the blessed
भगवान्:
Karta
TypeNoun
Rootभगवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
ऋषिःsage
ऋषिः:
Karta
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाthus, in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
वार्ताम्discussion, account, matter
वार्ताम्:
Karma
TypeNoun
Rootवार्ता
FormFeminine, Accusative, Singular
समीक्षेतshould examine, should consider
समीक्षेत:
TypeVerb
Rootसम् + √ईक्ष्
FormOptative (Liṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
कृतलक्षणसम्मिताम्measured/validated by established criteria (proper marks)
कृतलक्षणसम्मिताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकृत-लक्षण-सम्मित
FormFeminine, Accusative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes