Shloka 44
Vyaktāvyakta-Viveka and Nivṛtti as Paramā Gati
Manifest–Unmanifest Discrimination and the Supreme Path of Withdrawal
Devanagari script
स्वप्नयोगे यथैवात्मा पज्चेन्द्रियसमायुत: । देहमुत्सज्य वै याति तथैवात्मोपलभ्यते,जैसे स्वप्नमें पाँच ज्ञानेन्द्रियोंसहित जीवात्मा इस शरीरको छोड़कर अन्यत्र चला जाता है, वैसे ही मृत्युके बाद भी वह इस शरीरको छोड़कर दूसरा शरीर ग्रहण कर लेता है
Transliteration
svapnayoge yathaivātmā pañcendriyasamāyutaḥ | deham utsṛjya vai yāti tathaivātmopalabhyate ||
Translation
భీష్ముడు అన్నాడు—స్వప్నావస్థలో ఐదు ఇంద్రియాలతో కూడిన ఆత్మ ఈ దేహాన్ని విడిచి ఇతరత్రా వెళ్లినట్లు అనిపించునట్లే, మరణానంతరం కూడా ఆత్మ ఈ శరీరాన్ని వదలి మరొక దేహాన్ని గ్రహించునని గ్రహించబడుతుంది।
Word by Word
स्वप्नयोगेin the state/connection of dream
स्वप्नयोगे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्वप्नयोग
FormMasculine, Locative, Singular
यथाas, just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
आत्माthe self (jiva/atman)
आत्मा:
Karta
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
पञ्चेन्द्रियसमायुतःendowed with the five senses
पञ्चेन्द्रियसमायुतः:
TypeAdjective
Rootपञ्चेन्द्रियसमायुत
FormMasculine, Nominative, Singular
देहम्the body
देहम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेह
FormMasculine, Accusative, Singular
उत्सृज्यhaving left (abandoned)
उत्सृज्य:
TypeVerb
Rootउत्-√सृज्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), having abandoned/left
वैindeed, surely
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
यातिgoes
याति:
TypeVerb
Root√या
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Parasmaipada
तथाso, in the same way
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
आत्माthe self (jiva/atman)
आत्मा:
Karta
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
उपलभ्यतेis perceived/recognized
उपलभ्यते:
TypeVerb
Rootउप-√लभ्
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Atmanepada (passive sense)
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
Bhishma (speaker)Ā
ātman (self)P
pañcendriya (five senses)D
deha (body)S
svapna (dream state)M
mṛtyu (death, implied)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes