Shloka 10

मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः

Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature

Devanagari script

रूप॑ चक्षुस्तथा पाकस्त्रिविधं तेज उच्यते । रस: क्लेदश्न जिह्दा च त्रयो जलगुणा: स्मृता:,रूप, नेत्र और परिपाक--ये तीन तेजके कार्य बताये जाते हैं। रस, जिह्ना तथा क्लेद (गीलापन)--ये तीन जलके गुण अर्थात्‌ कार्य माने गये हैं

Transliteration

rūpaṃ cakṣus tathā pākaḥ trividhaṃ teja ucyate | rasaḥ kledaś ca jihvā ca trayo jalaguṇāḥ smṛtāḥ ||

Translation

రూపం, చక్షువు, అలాగే పాకం (జీర్ణం/పరిపాకం)—ఈ మూడు తేజస్సు యొక్క కార్యాలుగా చెప్పబడతాయి. రసం, క్లేదం (తేమ), మరియు జిహ్వ—ఈ మూడు జలగుణాలుగా స్మృతిలో పేర్కొనబడ్డాయి।

Word by Word

रूपम्form/appearance

चक्षुःeye/vision

तथाand/also; likewise

पाकःdigestion/cooking (ripening)

त्रिविधम्threefold

तेजःfire/heat/tejas

उच्यतेis said/is called

रसःtaste/juice

क्लेदःmoisture/wetness

चand

जिह्वाtongue

चand

त्रयःthree

जल-गुणाःqualities of water

स्मृताःare remembered/are considered

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

tejas (fire principle)

jala (water principle)

cakṣuḥ (eye)

jihvā (tongue)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes