Shloka 15
ध्यानयोगवर्णनम्
Description of the Path of Meditation
Devanagari script
शृणोति कथितं जीव: कर्णाभ्यां न शृणोति तत् । महर्षे मनसि व्यग्रे तस्माज्जीवो निरर्थक:
Translation
మహర్షీ! జీవుడు ముందుగా రెండు చెవులతో చెప్పిన మాటను వింటాడు; కానీ మనస్సు వ్యగ్రంగా ఉంటే విన్నప్పటికీ వినడు. అందువల్ల మనస్సుకు భిన్నంగా ‘జీవ’సత్త్వం ఉందని భావించడం వ్యర్థం.
Word by Word
शृणोतिhe hears
शृणोति:
TypeVerb
Rootश्रु (शृ)
FormLat (Present), 3rd, Singular, Parasmaipada
कथितम्what is said / spoken
कथितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकथित (कथ् + क्त)
FormNeuter, Accusative, Singular
जीवःthe living being (jīva)
जीवः:
Karta
TypeNoun
Rootजीव
FormMasculine, Nominative, Singular
कर्णाभ्याम्with (both) ears
कर्णाभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootकर्ण
FormMasculine, Instrumental, Dual
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
शृणोतिhe hears
शृणोति:
TypeVerb
Rootश्रु (शृ)
FormLat (Present), 3rd, Singular, Parasmaipada
तत्that (same thing)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
महर्षेO great sage
महर्षे:
TypeNoun
Rootमहर्षि
FormMasculine, Vocative, Singular
मनसिin the mind
मनसि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Locative, Singular
व्यग्रेwhen (it is) agitated/distracted
व्यग्रे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootव्यग्र
FormNeuter, Locative, Singular
तस्मात्therefore / from that (reason)
तस्मात्:
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (तद्-प्रातिपदिकात्)
जीवःthe jīva
जीवः:
Karta
TypeNoun
Rootजीव
FormMasculine, Nominative, Singular
निरर्थकःmeaningless / futile (to posit)
निरर्थकः:
TypeAdjective
Rootनिरर्थक
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भरद्वाज उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes