Shloka 6

Ācāra-vidhi (Rules of Conduct) — Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Catalogue

Devanagari script

बस्तिमूलं गुदं चैव पावकं समुपाश्रित: । वहन्मूत्रं पुरीषं चाप्यपान: परिवर्तते,अपान वायु जठरानल, मूत्राशय और गुदाका आश्रय ले मल एवं मूत्रको निकालता हुआ ऊपरसे नीचेको घूमता रहता है

Transliteration

bastimūlaṃ gudaṃ caiva pāvakaṃ samupāśritaḥ | vahanmūtraṃ purīṣaṃ cāpyapānaḥ parivartate ||

Translation

అపానవాయువు మూత్రాశయమూలము, గుదము మరియు జఠరాగ్ని ప్రాంతమును ఆశ్రయించి, మూత్రము మరియు మలమును మోసికొని నిరంతరం అధోముఖంగా సంచరించి, వాటిని దేహమునుండి వెలుపలికి నెట్టివేయును.

Word by Word

बस्ति-मूलम्the root/base of the bladder

गुदम्the anus/rectum

चand

एवindeed/just

पावकम्the fire (digestive fire)

समुपाश्रितःhaving resorted to / resting upon

वहन्carrying

मूत्रम्urine

पुरीषम्feces/stool

चand

अपिalso/even

अपानःApāna (the downward vital air)

परिवर्ततेmoves about/turns (circulates)

Speaker

भरद्वाज उवाच

Characters & Entities

Bharadvāja

apāna-vāyu

basti (bladder)

guda (anus/rectum)

pāvaka (digestive fire)

mūtra (urine)

purīṣa (feces)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes